Ngày 10/7, nội dung đề xuất cải cách Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) của Chính phủ Nhật Bản đã được tiết lộ. Trọng tâm của đề xuất là tăng cường các quy định của WTO nhằm kiểm soát trợ cấp làm méo mó thương mại tự do, đặc biệt nhắm vào các khoản trợ cấp khổng lồ và các hành vi phi thị trường của Trung Quốc.

Đề xuất mở rộng đối tượng trợ cấp bị cấm

Theo đề xuất, Nhật Bản yêu cầu bổ sung vào danh sách trợ cấp bị cấm các khoản bảo lãnh nợ không giới hạn và trợ cấp dành cho 'doanh nghiệp zombie' – những công ty thực chất đã mất khả năng thanh toán nhưng vẫn tồn tại nhờ hỗ trợ tài chính. Đây được xem là biện pháp đối phó trực tiếp với các khoản trợ cấp không minh bạch của Trung Quốc, vốn được cho là tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng.

Thúc đẩy cơ chế 'báo cáo ngược' và cải cách quy trình ra quyết định

Nhật Bản cũng đề xuất thúc đẩy sử dụng cơ chế 'báo cáo ngược' (reverse notification), cho phép các nước thành viên thông báo về các khoản trợ cấp của nước khác nếu nước đó không tự báo cáo. Hiện nay, các nước thành viên có nghĩa vụ báo cáo chi tiết trợ cấp cho WTO, nhưng việc tuân thủ còn hạn chế. Ngoài ra, trong cải cách quy trình ra quyết định, Nhật Bản đề xuất tạo điều kiện thuận lợi cho các thỏa thuận đa phương giữa một số nước thành viên tự nguyện, nhằm tránh tình trạng bế tắc do nguyên tắc đồng thuận. Theo đó, nếu một nước muốn ngăn chặn thỏa thuận đa phương, nước đó phải chứng minh thiệt hại do thỏa thuận gây ra; nếu đa số thành viên phản đối lý do này, thỏa thuận vẫn có thể được thông qua.

Bối cảnh WTO khủng hoảng và mục tiêu của Nhật Bản

WTO đang rơi vào tình trạng rối loạn chức năng do xung đột giữa Mỹ và Trung Quốc, khiến cải cách trở nên cấp bách. Tại Hội nghị Bộ trưởng WTO diễn ra vào tháng 3 ở Cameroon, các nước đã không thể thông qua tuyên bố bao gồm kế hoạch cải tổ tổ chức. Nhật Bản hy vọng thể hiện vai trò dẫn dắt trong các cuộc thảo luận cải cách, hướng tới Hội nghị Bộ trưởng WTO năm 2028. Các vấn đề chính trong cải cách bao gồm: (1) linh hoạt hóa quy trình ra quyết định vốn dựa trên nguyên tắc đồng thuận, (2) đảm bảo điều kiện cạnh tranh công bằng để ngăn chặn các chính sách và hành vi phi thị trường, và (3) xem xét lại các miễn trừ quy tắc dành cho nước đang phát triển. Nhật Bản hiện đóng vai trò 'điều phối viên' (facilitator) trong các cuộc thảo luận về cải cách quy trình ra quyết định.

Ảnh: www.kaboompics.com / Pexels