Ngày 23/7/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký ba sắc lệnh áp thuế nhập khẩu 50% lên nhiều mặt hàng xuất khẩu của Canada, dự kiến có hiệu lực sau 30 ngày, tức ngày 19/8/2026. Nhà Trắng cáo buộc Canada có hành vi phân biệt đối xử với thương mại Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực ô tô, rượu và sữa. Các mức thuế này áp dụng bất kể hàng hóa có thuộc Hiệp định Mỹ-Canada-Mexico (CUSMA) hay không, và chồng lên các mức thuế hiện hành.

Những mặt hàng nào bị áp thuế 50%?

Danh sách hàng hóa bị nhắm đến rất rộng, bao gồm rượu vang và whisky Canada, xi măng, gậy khúc côn cầu, hóa chất, nhựa, thiết bị điện tử và công nghiệp. Tổng giá trị thương mại bị ảnh hưởng khoảng 28 tỷ USD, tương đương 5% xuất khẩu của Canada sang Mỹ năm ngoái. Tuy nhiên, thuế mới không áp dụng lên năng lượng, kali, các sản phẩm đã chịu thuế theo Mục 232, cá và khoáng sản quan trọng. Fen Osler Hampson, giáo sư Đại học Carleton, nhận xét: 'Đó là một danh sách khá kỳ lạ. Nó không nhắm vào các ngành giá trị lớn, nhưng cũng không phải là không đáng kể.' Robert Kavcic, chuyên gia kinh tế tại BMO Capital Markets, cho biết hóa chất, nhựa, điện tử và thiết bị công nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nhất theo tỷ lệ, tiếp theo là hàng tiêu dùng, lâm sản và gỗ.

Cơ sở pháp lý nào để Trump áp thuế?

Trump viện dẫn Mục 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 (Smoot-Hawley Tariff Act), cho phép tổng thống áp thuế lên tới 50% đối với các biện pháp phân biệt đối xử hoặc gây gánh nặng bất hợp lý cho thương mại Mỹ. Luật sư thương mại Mark Warner của Maaw Law cho rằng điều khoản này trao cho tổng thống 'quyền lực vô hạn'. Trump cáo buộc Canada phân biệt đối xử qua ba điểm chính: cấm bán và phân phối rượu Mỹ, áp thuế ô tô cao hơn so với các nước khác, và hạn ngạch thuế quan sữa bất lợi. Theo sắc lệnh, nhập khẩu rượu Mỹ vào Canada giảm 81% từ tháng 4/2025 đến tháng 3/2026, tương đương 582 triệu USD; nhập khẩu xe Mỹ giảm 22%, khoảng 5,6 tỷ USD.

Thực tế về ô tô, rượu và sữa có đúng như Trump nói?

Về ô tô, Canada áp thuế 25% lên xe Mỹ không tuân thủ CUSMA từ tháng 4/2025, nhưng đây là biện pháp đáp trả thuế của Mỹ lên thép, nhôm và ô tô Canada, vi phạm CUSMA. Xe Mexico tuân thủ CUSMA được miễn thuế, trong khi xe Trung Quốc chịu thuế 6,1% (hạn ngạch 49.000 xe) hoặc 100% nếu vượt hạn ngạch. Ngành ô tô Canada chịu thiệt hại nặng: GDP ngành giảm 1,4% năm 2025, xuất khẩu giảm 3%. Về rượu, các tỉnh Canada (trừ Alberta và Saskatchewan) rút rượu Mỹ khỏi kệ từ tháng 2-3/2025 để đáp trả thuế Mỹ, khiến xuất khẩu rượu vang Mỹ giảm 360 triệu USD và rượu mạnh giảm 150 triệu USD. Đồng thời, Canada tăng nhập khẩu rượu từ Pháp (13,9 triệu USD/tháng) và Italy (8 triệu USD/tháng). Về sữa, Trump từng nói Canada áp thuế 250-300% lên sữa Mỹ, nhưng thực tế mức thuế này chỉ áp dụng khi vượt hạn ngạch CUSMA; trong hạn ngạch, sữa Mỹ được miễn thuế.

Tác động kinh tế tiềm tàng đến Canada

Ngân hàng Quốc gia Canada dự báo thuế suất trung bình của Canada sẽ tăng từ 5% lên 7,7%, nhưng mức 50% có thể khiến một số mặt hàng không còn khả thi để nhập khẩu. Andreas Schotter, giáo sư Đại học Western, cho rằng tác động lớn nhất ở cấp doanh nghiệp vừa và nhỏ, có thể dẫn đến mất việc làm và giảm đầu tư. Andrew Hencic, chuyên gia kinh tế tại Toronto-Dominion Bank, cảnh báo thuế mới có thể làm giảm niềm tin kinh doanh và cắt giảm 0,3-0,6 điểm phần trăm tăng trưởng GDP trong năm tới. Royce Mendes của Desjardins Group dự báo lợi suất trái phiếu, giá cổ phiếu và đồng đô la Canada sẽ giảm thêm trong ngắn hạn.

Canada có những lựa chọn đáp trả nào?

Thủ hiến Ontario Doug Ford kêu gọi đáp trả nếu đàm phán thất bại. Giáo sư Schotter dự đoán Canada sẽ áp thuế đáp trả lên một số hàng Mỹ, nhưng cũng khuyến nghị nhượng bộ về hạn ngạch sữa hoặc năng lượng. Luật sư Warner cho rằng giải pháp rõ ràng là dỡ bỏ lệnh cấm rượu cấp tỉnh, nhưng Thủ tướng Mark Carney để quyền quyết định cho các thủ hiến; Thủ hiến British Columbia David Eby và Ford tuyên bố không dỡ bỏ. David-Alexandre Brassard, chuyên gia kinh tế trưởng của CPA Canada, khuyến nghị tập trung giải quyết tranh chấp ô tô vì chiếm 95% gánh nặng thuế. Carney và Trump đã đồng ý 'tăng cường đàm phán' trong những tuần tới.

Theo Financial Post

Ảnh: Makalu / Pixabay