Hàng nghìn người ủng hộ phong trào 'con gián' do giới trẻ lãnh đạo đã cắm trại ở thủ đô New Delhi hơn một tháng, yêu cầu Bộ trưởng Giáo dục Dharmendra Pradhan từ chức vì hàng loạt vụ rò rỉ đề thi. Các cuộc biểu tình do Thế hệ Z lãnh đạo, trong đó hơn 100 người bị thương nặng do đòn đánh bằng dùi cui và hơi cay của cảnh sát vào thứ Hai (22/7), là thách thức công khai lớn nhất đối với chính quyền của Thủ tướng Narendra Modi trong nhiệm kỳ thứ ba của ông. Các đảng đối lập chính của Ấn Độ đã tham gia các cuộc biểu tình đường phố hàng ngày và chịu bắt giữ, khuếch đại yêu cầu sa thải Pradhan.

Khuôn mẫu từ chối sa thải bộ trưởng dưới thời Modi

Trong khi các chính phủ không được lòng dân và các bộ trưởng gây tranh cãi thường xuyên từ chức hoặc bị sa thải ở các nền dân chủ khác — như Andy Burnham trở thành thủ tướng thứ bảy của Anh trong 10 năm — thì Pradhan vẫn ở lại văn phòng của mình. Đối với những người theo dõi chính trị Ấn Độ, điều này không có gì đáng ngạc nhiên. Nó phù hợp với một khuôn mẫu trong 12 năm cai trị của Modi, khi ông liên tục bất chấp những lời kêu gọi từ chức rộng rãi đối với nhiều bộ trưởng, bất chấp những tranh cãi lớn xung quanh họ.

Vụ việc Mahesh Sharma: Gọi án mạng là 'tai nạn'

Một năm sau khi Modi lên nắm quyền vào mùa hè năm 2014, một người thợ rèn Hồi giáo 50 tuổi bị lôi khỏi nhà và bị lynching vì nghi ngờ ăn cắp bò và cất thịt trong tủ lạnh. Vụ giết Mohammad Akhlaq vào đêm 16/9/2015 tại Bishada, quận Dadri, bang Uttar Pradesh, là vụ đầu tiên trong loạt vụ lynching liên quan đến bò bởi đám đông Hindu, gây ra các cuộc biểu tình trên toàn quốc. Khi đó, Bộ trưởng Văn hóa và Du lịch Mahesh Sharma, người đại diện cho khu vực bầu cử Gautam Budh Nagar nơi có Dadri, gọi vụ giết người là 'một tai nạn', khiến các nhóm Hồi giáo và đảng đối lập kêu gọi ông từ chức. Nhưng ông từ chối từ chức và vẫn là thành viên nội các của Modi. Một năm sau, Sharma thậm chí đến Bishada thăm gia đình Ravi Sisodia, một trong 18 bị cáo trong vụ lynching Akhlaq, người đã chết vì suy thận và hô hấp. Trong những hình ảnh gây sốc cho cả nước và làm mới lại lời kêu gọi sa thải ông, Sharma được thấy cúi đầu trước quan tài Sisodia phủ quốc kỳ. Sharma cuối cùng bị loại khỏi vị trí bộ trưởng chỉ sau khi Modi thắng nhiệm kỳ thứ hai vào năm 2019. Ông vẫn là nghị sĩ BJP nhiệm kỳ thứ ba.

Smriti Irani và Bandaru Dattatreya: Cáo buộc liên quan đến cái chết của nghiên cứu sinh

Vài tháng sau vụ lynching Akhlaq, một nghiên cứu sinh 26 tuổi, thuộc một trong những nhóm bị thiệt thòi nhất ở Ấn Độ, được tìm thấy đã chết trong phòng ký túc xá tại Đại học Hyderabad vào ngày 17/1/2016. Đầu tháng đó, Rohith Chakravarthi Vemula và bốn sinh viên khác bị đuổi khỏi chỗ ở ký túc xá và bị giữ lại trợ cấp hàng tháng vì bị cáo buộc tấn công người đứng đầu một nhóm sinh viên liên kết với Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS), tổ chức tư tưởng cực hữu của BJP. Cả năm sinh viên đều là Dalit, cộng đồng dân tộc từng bị gọi là 'tiện dân', nằm dưới đáy của hệ thống đẳng cấp Ấn Độ. Thiếu phương tiện thuê nhà riêng, năm sinh viên dựng lều trong trường đại học và bắt đầu tuyệt thực, phản đối quyết định hành chính. Họ cáo buộc quyết định cấm họ vào ký túc xá bị ảnh hưởng nặng nề bởi loạt thư của các bộ trưởng liên bang khi đó là Smriti Irani và Bandaru Dattatreya. Khi căng thẳng gia tăng, Vemula treo cổ tự tử trong phòng bạn, để lại thư tuyệt mệnh thúc đẩy các cuộc biểu tình sinh viên trên khắp cả nước và kêu gọi Irani và Dattatreya từ chức. Irani, cựu diễn viên truyền hình, bị chỉ trích nhiều nhất vì bị cáo buộc nói dối trong quốc hội về hoàn cảnh dẫn đến cái chết của Vemula và bảo vệ chính quyền đại học. Nhưng cả hai bộ trưởng vẫn ở lại nội các của Modi. Irani được chuyển sang Bộ Dệt may vào tháng 7/2016 và được trao Bộ Thông tin và Phát thanh Truyền hình quan trọng vào năm sau. Dattatreya từ chức Bộ trưởng Lao động vào tháng 9/2017, chỉ để được bổ nhiệm làm thống đốc bang Himachal Pradesh năm 2019 và Haryana năm 2021.

Ajay Mishra Teni: Con trai bị cáo buộc lái xe cán chết nông dân

Cũng trong năm 2021, Ashish Mishra, con trai của Thứ trưởng Nội vụ Ajay Mishra Teni, bị cáo buộc lái xe cán qua một nhóm nông dân biểu tình phản đối luật nông nghiệp của chính phủ Modi tại Lakhimpur Kheri, Uttar Pradesh. Bốn nông dân và một nhà báo thiệt mạng, trong khi ba thành viên BJP và một tài xế của Mishra bị đánh chết trong bạo lực trả đũa. Vụ việc gây ra làn sóng kêu gọi Teni từ chức, nhưng ông vẫn giữ chức vụ trong ba năm cho đến khi thua cuộc bầu cử năm 2024.

Trường hợp ngoại lệ: Bộ trưởng Y tế từ chức sau đại dịch

Trường hợp từ chức duy nhất của một bộ trưởng dưới thời Modi để đáp ứng yêu cầu công khai về trách nhiệm giải trình xảy ra ngay sau đại dịch coronavirus. Khi Ấn Độ vật lộn với làn sóng thứ hai chết chóc hơn vào năm 2021 và chỉ trích về phản ứng của chính phủ gia tăng, Bộ trưởng Y tế Harsh Vardhan, bản thân là bác sĩ y khoa, đã từ chức. Ông nghỉ hưu khỏi chính trị tích cực sau khi BJP không đưa ông làm ứng cử viên trong cuộc tổng tuyển cử năm 2024.

So sánh với chính phủ tiền nhiệm

Các nhà phê bình của Modi cũng đối chiếu xu hướng của đảng ông với chính phủ tiền nhiệm do Đại hội Quốc gia Ấn Độ lãnh đạo, nơi một số bộ trưởng, bao gồm cả những người nắm giữ các vị trí quan trọng như nội vụ hoặc ngoại giao, đã từ chức hoặc bị sa thải để đáp ứng các yêu cầu về trách nhiệm giải trình.

Theo Al Jazeera

Ảnh: Alfo Medeiros / Pexels