Một báo cáo mới từ HUMAN Security, công ty an ninh mạng Mỹ, cho thấy lưu lượng truy cập tự động (automation traffic) đã tăng gấp 8 lần so với lưu lượng do con người tạo ra, chiếm 51% tổng tương tác trên Internet. Dữ liệu từ Adobe Analytics cũng chỉ ra rằng trong quý 1/2026, lưu lượng AI đến các nhà bán lẻ Mỹ tăng 393%, và giá trị mua hàng qua AI agent đã vượt qua con người.

Internet chia thành hai tầng: 'cho máy' và 'cho người'

Brent Stewart, Phó Chủ tịch kiêm nhà phân tích tại Gartner, nhận định những con số này là bằng chứng cho thấy Internet đang tách thành hai tầng riêng biệt: tầng dành cho máy (machine layer) và tầng dành cho con người (human layer). Tầng máy, hay còn gọi là agent layer, được tối ưu hóa cho AI với cấu trúc dữ liệu có thể đọc trực tiếp qua API, trong khi tầng người tập trung vào trải nghiệm, cảm xúc và tính xác thực, bao gồm mạng xã hội, livestream và nội dung sáng tạo.

AI agent cần Internet như thế nào?

Khái niệm AX (Agent Experience) ra đời như một cách tiếp cận thiết kế giao diện và hệ thống dành riêng cho AI agent. Thay vì giao diện đồ họa (GUI) phong phú, AX ưu tiên giao diện có cấu trúc, API được tài liệu hóa đầy đủ và giao thức truyền thông chuẩn hóa. Stewart giải thích: “Con người mất 20 phút để đặt vé máy bay qua trình duyệt, nhưng AI agent có thể hoàn tất trong 1 giây nhờ API có cấu trúc.” Agent không quan tâm đến cảm xúc hay thương hiệu; chúng đánh giá dựa trên tính toàn vẹn của API, tính nhất quán dữ liệu, hiệu quả chi phí và độ tin cậy.

Liệu Internet 'cho người' có biến mất?

Gartner dự báo đến năm 2029, 60% ứng dụng sẽ được xây dựng chủ yếu cho AI agent, khiến UX dành cho con người trở thành tầng thứ yếu hoặc hoàn toàn không cần thiết. Giống như cuộc cách mạng di động từng loại bỏ các trang web không tương thích, cuộc cách mạng agent sẽ đào thải các sản phẩm không hỗ trợ agent. Nếu agent không thể tương tác dễ dàng với dịch vụ của doanh nghiệp, chúng sẽ chọn đối thủ cạnh tranh, và con người điều khiển agent đó thậm chí không bao giờ nhìn thấy thương hiệu của bạn.

Cơ hội và thách thức về doanh thu

Mô hình doanh thu cũng thay đổi: đăng ký và nội dung cao cấp tập trung vào trải nghiệm sẽ là nguồn thu chính của tầng người, trong khi cấp phép dữ liệu và API trả phí sẽ phát triển ở tầng agent. Câu hỏi đặt ra cho mọi doanh nghiệp là liệu dữ liệu quý giá của họ đang bị AI agent tiêu thụ có mang lại giá trị tương xứng, hay chỉ đơn thuần bị “ăn cắp” mà không được đền bù.

Ảnh: Firmbee / Pixabay