Người dân Iran đang phải hứng chịu những đợt mất điện nghiêm trọng do lưới điện quốc gia bị tàn phá bởi các cuộc không kích gần đây và tình trạng thiếu đầu tư kéo dài, trong bối cảnh nắng nóng gay gắt. Theo Tổng giám đốc Công ty Điện lực Quốc gia Iran Mohammad Allahdad, công suất lưới điện đã giảm 4.200 megawatt và hơn 2.000 điểm trên toàn mạng lưới bị hư hại. Các cuộc tấn công của Mỹ vào nhà máy điện trên đảo Kish và thiệt hại nặng nề tại các mạng lưới phân phối ở Bandar Abbas, Jask và Chabahar đã làm trầm trọng thêm các sự cố kỹ thuật do nhiệt độ cực cao.

Người dân và sinh viên lao đao vì mất điện

Trên một toa tàu điện ngầm ở thủ đô Tehran, hai sinh viên Đại học Công nghệ Sharif là Kamran (22 tuổi) và Moein (24 tuổi) xem một video lan truyền về một người bán kem nổi giận vì 180kg kem của anh ta tan chảy do mất điện. Kamran chia sẻ với Al Jazeera rằng vài ngày trước, mất điện đã khiến máy chủ của trường ngừng hoạt động trong kỳ thi cuối kỳ, dẫn đến 38 bài thi bị hoãn sang tháng sau. “Mất điện đã phá vỡ mọi kế hoạch của chúng tôi. Bạn mất ý chí học tập vì không biết liệu kỳ thi có diễn ra hay không,” Kamran nói. Moein cảnh báo rằng với những bệnh nhân phụ thuộc vào máy thở tại nhà hoặc bảo quản thuốc trong tủ lạnh, mất điện là vấn đề sinh tử.

Lời hứa tan vỡ và cơ sở hạ tầng bị đánh bom

Cuộc khủng hoảng càng sâu sắc hơn khi nó đi ngược lại những đảm bảo chính thức. Chỉ vài ngày trước khi chiến tranh Mỹ-Israel với Iran bùng nổ vào tháng 2, Tổng thống Masoud Pezeshkian và Bộ trưởng Năng lượng Abbas Aliabadi đã hứa về một mùa hè không gián đoạn điện. Những lời hứa đó đã tan biến trong đợt nắng nóng khắc nghiệt và các cuộc không kích mới của Mỹ vào miền nam Iran. Khi được hỏi về tình trạng mất điện đột ngột, Chủ tịch Hội đồng Thành phố Tehran Mehdi Chamran đáp: “Nếu ông biết bao nhiêu cơ sở điện đã bị đánh bom hai ngày trước, ông sẽ không hỏi câu này.”

Một chuyến tham quan của Al Jazeera tại Tehran cho thấy thành phố đang thích nghi với tình trạng thiếu điện kinh niên: các chủ cửa hàng nhỏ dùng máy phát điện chạy bằng xăng ồn ào để bảo quản hàng hóa dễ hỏng, biển quảng cáo kỹ thuật số tối đen, cảnh sát điều khiển giao thông thủ công tại các ngã tư lớn do đèn tín hiệu hỏng. Tuy nhiên, các bệnh viện phần lớn vẫn hoạt động nhờ hệ thống dự phòng.

Nghịch lý năng lượng: Thiếu hụt dù tiêu thụ công nghiệp giảm

Giáo sư kinh tế Bahman Arman tại Đại học Tehran, cựu cố vấn Bộ Công nghiệp, Mỏ và Thương mại, chỉ ra một nghịch lý: Các nhà tiêu thụ điện lớn nhất Iran như Công ty Thép Mobarakeh ở Isfahan và Thép Khouzestan về cơ bản đã ngừng lấy điện sau khi bị không kích Mỹ-Israel trong cái gọi là Chiến tranh Ramadan. “Mobarakeh tiêu thụ khoảng 1.400 megawatt và Khouzestan khoảng 600 megawatt. Về lý thuyết, điều đó sẽ bổ sung 2.000 megawatt trở lại lưới điện quốc gia,” Arman nói. Nhưng khu phức hợp hóa dầu Mahshahr, trước đây cung cấp điện dư cho lưới điện, cũng bị đánh bom. “Giờ đây, thay vì cung cấp điện, nó lại phụ thuộc vào lưới điện để đáp ứng nhu cầu của chính mình. Một nguồn thặng dư đã trở thành nguồn thâm hụt.”

Arman nhấn mạnh rằng mặc dù mưa lớn đã làm tăng sản lượng thủy điện trong năm nay, nhưng nguyên nhân gốc rễ là thiếu đầu tư kinh niên. “Chiến tranh chỉ là giọt nước tràn ly. Gốc rễ của cuộc khủng hoảng là thiếu đầu tư kinh niên. Chúng ta có tỷ lệ thất thoát năng lượng lớn trong lưới điện, đường dây truyền tải lão hóa và không xây dựng nhà máy mới. Nắng nóng chỉ phơi bày sự thiếu hụt này cho tất cả thấy.”

Gánh nặng lên ngành công nghiệp và triển vọng ảm đạm

Cựu chủ tịch Phòng Thương mại, Công nghiệp, Mỏ và Nông nghiệp Iran Hossein Selahvarzi cảnh báo rằng các khu công nghiệp đang phải đối mặt với tình trạng mất điện từ 4 đến 6 giờ mỗi ngày. “Hạn chế điện đối với các đơn vị công nghiệp làm giảm sản lượng, đẩy chi phí lên cao, trì hoãn đơn hàng và ngừng xuất khẩu,” Selahvarzi nói. Các hạn chế về điện, kết hợp với thiệt hại cơ sở hạ tầng do chiến tranh, đã gây áp lực lớn lên động cơ xuất khẩu phi dầu mỏ của Iran.

Với tình trạng thiếu khí đốt vào mùa đông vốn là mối đe dọa thường niên, những tháng tới trông thật ảm đạm đối với các chủ nhà máy đang cố gắng phục hồi sau tổn thất chiến tranh. Giải pháp ngắn hạn duy nhất, theo Arman, là nâng cấp các nhà máy hiện có, trong khi các dự án lớn dài hạn như đập Bakhtiari đề xuất có thể tạo ra 2.600 megawatt cần 500 triệu USD ngoại tệ và tới 5 năm để hoàn thành. Iran không còn có thời gian để chờ đợi.

Theo Al Jazeera

Ảnh: wal_172619 / Pixabay