Đại hội Thế giới về Trí tuệ Nhân tạo (AI) 2026, diễn ra tại Thượng Hải từ ngày 17-19/7, đánh dấu bước chuyển từ đối thoại ý tưởng sang hành động thực tiễn trong quản trị AI toàn cầu. Sự kiện này nối tiếp các cuộc thảo luận tại Geneva (Đối thoại Toàn cầu của Liên Hợp Quốc về Quản trị AI và Hội nghị Thượng đỉnh 'AI vì Lợi ích') chỉ vài ngày trước đó, tập trung vào câu hỏi: làm thế nào để biến các nguyên tắc quản trị AI thành hợp tác quốc tế hiệu quả?

Bốn đề xuất chính và loạt kết quả cụ thể

Ngày 17/7, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có bài phát biểu quan trọng tại lễ khai mạc Đại hội, đưa ra bốn đề xuất chính về phát triển và quản trị AI. Ông nhấn mạnh cần 'tăng cường ý thức về rủi ro, đảm bảo an toàn và kiểm soát'. Đồng thời, Trung Quốc công bố các biện pháp hỗ trợ phát triển AI toàn cầu, bao gồm cung cấp 5.000 suất đào tạo chuyên đề về AI cho các nước đang phát triển trong 5 năm tới. Đại hội cũng ban hành Tuyên bố Chủ tịch, Kế hoạch Hành động về Quản trị Đạo đức AI Quốc tế và Kế hoạch Hành động Hợp tác Phát triển AI. Đặc biệt, lễ ký kết Thỏa thuận thành lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới đã diễn ra thành công.

Chuyển từ nguyên tắc sang cơ chế

Trong khi các cuộc thảo luận tại Geneva tập trung vào những gì còn thiếu trong quản trị AI toàn cầu, thì tại Thượng Hải, các bên bắt đầu thảo luận về những gì có thể cùng làm. Theo bài viết của Tiêu Khiêm (Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản trị AI Quốc tế, Đại học Thanh Hoa), Đại hội năm nay phát đi tín hiệu rõ ràng rằng quản trị AI toàn cầu đang bước vào giai đoạn mới. Trước đây, cộng đồng quốc tế đã đưa ra nhiều nguyên tắc, sáng kiến và đồng thuận, nhưng thực tiễn quản trị vẫn tương đối chậm. Sự kiện này trả lời câu hỏi làm thế nào để biến nguyên tắc thành cơ chế, sáng kiến thành hợp tác, đồng thuận thành hành động.

Quản trị AI trong bối cảnh rủi ro gia tăng

AI hiện đang thâm nhập sâu vào nghiên cứu khoa học, phát triển công nghiệp, quản trị công và an ninh quốc gia. Tuy nhiên, các rủi ro như deepfake, phân biệt đối xử thuật toán, tấn công mạng và an ninh sinh học ngày càng được quan tâm. Tuyên bố Chủ tịch Đại hội nhấn mạnh 'thúc đẩy xây dựng hệ thống pháp luật, giám sát kỹ thuật, cảnh báo rủi ro và ứng phó khẩn cấp', đồng thời yêu cầu 'lắp đặt các rào cản cần thiết cho các mô hình ngôn ngữ lớn' và 'thiết lập cơ chế truy xuất hành vi và cảnh báo rủi ro cho các tác nhân AI'. Trung Quốc đã ban hành nhiều văn bản như Khung Quản lý An toàn AI (phiên bản 1.0 và 2.0), Biện pháp Quản lý Dịch vụ AI Sinh tạo, và Ý kiến về Quản lý Tiêu chuẩn và Phát triển Đổi mới Ứng dụng Tác nhân AI.

Ba mối quan hệ cốt lõi trong quản trị AI

Bài viết chỉ ra rằng tư duy quản trị AI của Trung Quốc xoay quanh ba mối quan hệ chính. Thứ nhất, giữa đổi mới và quản trị: quản trị không phải là 'phanh' của đổi mới mà tạo môi trường ổn định để đổi mới bền vững. Thứ hai, giữa an toàn và phát triển: không phát triển là rủi ro lớn nhất, nhưng thiếu an toàn sẽ làm xói mòn niềm tin xã hội. Thứ ba, giữa lợi ích quốc gia và phúc lợi toàn cầu: quản trị AI công bằng đòi hỏi thu hẹp khoảng cách số và năng lực, đảm bảo mọi quốc gia đều tham gia phát triển và chia sẻ lợi ích.

Hướng tới tương lai: cân bằng động

Bài viết kết luận rằng Đại hội Thế giới về AI 2026 đã phác thảo một lộ trình quản trị vừa khuyến khích đổi mới vừa đảm bảo an toàn, vừa thúc đẩy phát triển vừa bảo vệ lợi ích quốc gia và toàn cầu. Sự cân bằng động này, liên tục được hiệu chỉnh, chính là thông điệp quan trọng mà Đại hội để lại cho thế giới.

Ảnh: Pavel Danilyuk / Pexels