Trong năm năm qua, EU đã ký các hiệp định thương mại tự do mới với New Zealand, Kenya, Australia, các nước Nam Mỹ thuộc Mercosur, Singapore, Indonesia và Ấn Độ, đồng thời đại tu các hiệp định trước đó với Chile, Ukraine và gần đây nhất là Mexico. Các hiệp định này đặt ra quy tắc cho gần một phần ba GDP toàn cầu, nhằm bảo vệ trật tự dựa trên luật lệ đã mang lại lợi ích cho châu Âu trong nhiều thập kỷ.

EU và Mỹ có cách tiếp cận thương mại khác nhau

EU tập trung vào các cam kết giảm thuế hàng hóa, mở cửa thị trường dịch vụ theo quy tắc tối huệ quốc của WTO, bảo vệ lao động và môi trường, cũng như các điều khoản kỹ thuật số về luồng thông tin tự do. Ngược lại, các Hiệp định Thương mại Đối ứng (ARTs) mà chính quyền Trump ký với Argentina, Indonesia, Malaysia, Đài Loan và năm quốc gia khác lại phân biệt đối xử có chủ đích, tùy thuộc vào nhượng bộ của từng nước. Các ARTs ít đề cập đến mua sắm công, giải quyết tranh chấp hay chống tham nhũng.

Trung Quốc là mối đe dọa lớn nhất đối với thương mại toàn cầu

Trung Quốc đã đạt kim ngạch xuất khẩu ròng hơn 1 nghìn tỷ USD vào năm 2025, và trong quý I/2026, con số này tăng thêm 15%. Tháng trước, thặng dư thương mại của Trung Quốc với EU đạt mức kỷ lục. Các công ty Trung Quốc ngày càng thống trị các ngành công nghệ cao như ô tô, viễn thông, thiết bị xây dựng, pin, drone và hóa chất đặc biệt, cũng như các ngành thâm dụng lao động như dệt may, đồ chơi và nội thất. Sự thống trị này không chỉ đến từ quy mô kinh tế mà còn từ trợ cấp rộng rãi của chính phủ, ước tính lên tới 4,4% GDP – gần gấp ba lần so với EU và nhiều hơn nhiều so với Mỹ.

Các hiệp định của EU thiếu công cụ đối phó với Trung Quốc

Khác với EU, các hiệp định thương mại mới của Mỹ bao gồm các điều khoản chống lại Trung Quốc như thắt chặt quy tắc xuất xứ, sàng lọc đầu tư từ nước thứ ba, kiểm soát xuất khẩu và cho phép Mỹ phủ quyết các hiệp định thương mại mới với bất kỳ nước thứ ba nào. EU cố gắng bảo vệ các nhà sản xuất của mình thông qua các cuộc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp, nhưng các biện pháp này được đánh giá là quá chậm, quá hẹp và thiếu hiệu quả. Một số chuyên gia kêu gọi EU áp dụng thuế quan kiểu “Section 301” hoặc áp trần tỷ lệ nhập khẩu từ một quốc gia để buộc đa dạng hóa nguồn cung.

Bài phân tích kết luận rằng EU cần đưa các biện pháp đối phó với Trung Quốc vào các hiệp định thương mại của mình, tìm kiếm tiếng nói chung với các đối tác thương mại khác cũng chịu thiệt hại từ “cỗ máy xuất khẩu được trợ cấp” của Trung Quốc. Với việc Mỹ rút lui khỏi trật tự thương mại dựa trên luật lệ, EU phải gánh vác trách nhiệm nặng nề hơn trong việc đối đầu và loại trừ những kẻ lách luật.

Theo Council on Foreign Relations

Ảnh: AlphaTradeZone / Pexels