Hội nghị Thế giới về Trí tuệ Nhân tạo (WAIC) 2026, diễn ra vào tháng 7/2026, đã phát đi tín hiệu rõ ràng: AI không còn là công nghệ trình diễn mà đã chuyển sang giai đoạn ứng dụng thực tế và quản trị toàn cầu. Với chủ đề lần đầu tiên có từ “đối tác”, WAIC 2026 khẳng định AI là “động lực cốt lõi” tái định hình nền kinh tế và xã hội loài người.

AI thoát khỏi cuộc đua tham số, bước vào giai đoạn ứng dụng thực tế

Tại WAIC 2026, tiêu chí đánh giá đã thay đổi hoàn toàn: các doanh nghiệp không còn so sánh quy mô mô hình mà tập trung vào giảm chi phí, nâng cao hiệu quả và lợi nhuận thực tế. Robot hình người không còn biểu diễn trên sân khấu mà đã làm việc liên tục trong nhà máy và siêu thị. Các cụm siêu máy tính nội địa và tác tử thông minh (AI agent) cũng bùng nổ.

Quy mô triển lãm lần đầu vượt 100.000 m2, với hơn 1.100 doanh nghiệp trưng bày hơn 3.000 thành quả, trong đó hơn 300 sản phẩm AI được ra mắt toàn cầu. Các công ty như Huawei, Ascend đã giới thiệu hạ tầng tính toán, máy chủ và trung tâm dữ liệu nội địa. Kính thông minh AI và tác tử thông minh vượt qua giới hạn hội thoại cơ bản, có thể tự động ghi chép cuộc họp, dịch thuật và điều phối công việc văn phòng.

AI tác động đến kinh tế: từ nâng cao hiệu suất đến tái cấu trúc ngành

AI đang chuyển từ công cụ nâng cao hiệu suất thành một dạng “lao động mới”. Giá trị cốt lõi của vốn chuyển sang đồng hành dài hạn và cùng xây dựng hệ sinh thái. Chiến lược “AI Only” của thành phố Côn Sơn (Trung Quốc) định vị AI là “cuộc cách mạng công nghiệp mới” và “lực lượng sản xuất mới chất lượng cao”, theo hướng mã nguồn mở. Công ty Wisdom Buds đã ra mắt ma trận sản phẩm gồm hơn 50 tác tử AI, chuyển từ cung cấp công cụ sang cung cấp kết quả.

Tuy nhiên, tác động đến việc làm và phân phối thu nhập là không đồng đều. Nghiên cứu của Đại học Thanh Hoa chỉ ra rằng của cải do AI tạo ra không tự nhiên phân bổ cho mọi người; khoảng 40% lao động bị ảnh hưởng. Lịch sử cho thấy đổi mới công nghệ thúc đẩy việc làm trong dài hạn, nhưng cần hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội và đào tạo lại để đối phó với các cú sốc ngắn hạn. Trong tương lai, danh tính công việc sẽ ít gắn với chức danh truyền thống mà gắn với mục đích và đóng góp xã hội.

Ông Chu Hồng Nghị, nhà sáng lập 360, nhấn mạnh AI phải phát triển theo hướng “an toàn, đáng tin cậy, đáng tin và kiểm soát được”. Hội nghị An toàn AI Toàn cầu lần thứ ba đã công bố nhiều thành quả quản trị an toàn AI, bao gồm giám sát rủi ro, quản lý khẩn cấp và quản trị toàn cầu. Nhiều tổ chức quốc tế kêu gọi các bên tham gia cơ chế quản trị đa phương để phổ cập lợi ích từ AI.

AI định hình lại văn hóa và xã hội: từ nghiên cứu khoa học đến sáng tạo

Trong lĩnh vực học thuật, AI đã chuyển từ “hỗ trợ tính toán” sang “chủ động khám phá”. Các viện như Beijing Academy of Artificial Intelligence (BAAI) và Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc trình diễn những thành tựu mới nhất trong khoa học thần kinh và khoa học sự sống, rút ngắn chu kỳ phát hiện từ “năm” xuống “ngày”. Hội nghị Học thuật WAIC lần đầu tiên (WAICA) đã ra mắt, với các bài báo được đưa vào năm cơ sở dữ liệu uy tín, tạo nền tảng cho các học giả AI toàn cầu.

AI cũng hạ thấp rào cản sáng tạo và biểu đạt: ngày nay ai cũng có thể viết, vẽ và nói nhờ AI. Tuy nhiên, điều này cũng làm gia tăng nguy cơ mất bản sắc cá nhân khi bị chi phối bởi ý tưởng của người khác. Trong bối cảnh mã nguồn mở và chuỗi cung ứng hoàn thiện, ý tưởng chỉ là điều kiện cần; khai thác nhu cầu thực sự và đối tượng chính xác mới là chìa khóa thành công.

Về tương lai hợp tác người-máy, các nhà quan sát tại WAIC cho rằng AI không thay thế con người mà có hiệu ứng cộng sinh mạnh mẽ. Robot hình người không còn biểu diễn võ thuật hay nhảy múa mà thực sự làm việc trong nhà máy, phân loại và lắp ráp, thể hiện khả năng phục vụ kinh tế thực tế. Nhiều sản phẩm AI đã đi vào đời sống hàng ngày, đưa AI từ thế giới số vào các tình huống thực tế.

Quản trị toàn cầu và hướng đi tương lai: AI mạnh mẽ thúc đẩy tư duy về phân phối và đạo đức

WAICA là hội nghị học thuật AI đẳng cấp thế giới đầu tiên do Trung Quốc khởi xướng, được các doanh nghiệp đầu ngành coi là tương đương với hội nghị CCF Loại A. Hội nghị áp dụng cơ chế đánh giá ba chiều “sàng lọc sơ bộ bằng AI + đánh giá mở toàn bộ PC + phối hợp đa bên”, định nghĩa lại quy tắc trao đổi học thuật quốc tế.

Siêu AI sẽ vượt qua trình độ tốt nhất của con người trong suy luận tổng quát và khám phá khoa học, biến con người từ “người khám phá quy luật” thành “người học kết quả”. Tư liệu sản xuất cốt lõi sẽ chuyển từ nhân tài, công nghệ, vốn sang sức mạnh tính toán, năng lượng và tài nguyên sơ cấp. Vấn đề phân phối trong thời đại hậu khan hiếm đặt ra thách thức cho trí tuệ nhân loại. Công nghệ không thể loại bỏ bất đối xứng thông tin và sai sót con người, do đó các ngành khoa học xã hội như kinh tế học vẫn giữ giá trị cốt lõi trong kỷ nguyên quản trị AI.

Để AI phát triển “hướng thiện”, cần hợp tác liên ngành, học hỏi từ kinh nghiệm quản trị vũ khí hạt nhân và kỹ thuật di truyền. Giải quyết vấn đề trong phát triển, hoàn thiện quản trị trong đổi mới, để AI thực sự trở thành lực lượng cốt lõi thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội chất lượng cao.

Ảnh: Pavel Danilyuk / Pexels