Doanh nghiệp Nhật tại Trung Quốc mất chỗ đứng: người Nhật ở Vũ Hán giảm còn dưới 200

Người Nhật Bản sinh sống tại Vũ Hán, thủ phủ tỉnh Hồ Bắc của Trung Quốc, đã giảm từ khoảng 800-900 người năm 2019 xuống dưới 200 người, theo bài phân tích của Viện nghiên cứu Chiến lược Toàn cầu Canon (Canon Institute for Global Studies) đăng ngày 3/8/2026. Con số này được một người Nhật am hiểu môi trường đầu tư Vũ Hán cung cấp cho tác giả trong chuyến khảo sát giữa tháng 7, phản ánh thực tế doanh nghiệp Nhật tại Trung Quốc đang mất dần chỗ đứng.

Bài viết cho biết tác giả vẫn tới Trung Quốc mỗi quý kể từ năm 2010, trừ giai đoạn COVID-19, và mới đây đã lần lượt tới Vũ Hán, thủ đô Bắc Kinh và thành phố Thượng Hải trong tháng 7. Tình trạng người Nhật giảm không chỉ xảy ra ở Vũ Hán mà còn được ghi nhận ở Bắc Kinh, Thượng Hải và nhiều thành phố khác.

Doanh nghiệp Nhật tại Trung Quốc vì sao mất chỗ đứng?

Bài phân tích chỉ ra ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, kinh doanh của doanh nghiệp Nhật kém hiệu quả do tăng trưởng kinh tế Trung Quốc chậm lại, doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực và ban lãnh đạo tại Nhật bớt tích cực với mảng Trung Quốc. Thứ hai, nhiều gia đình không đi cùng sang Trung Quốc vì lo ngại quan hệ hai nước xấu đi và tâm lý bài Nhật tăng cao. Thứ ba, doanh nghiệp Nhật chuyển từ phục vụ khách hàng Nhật và xuất khẩu về nước sang phục vụ chính người tiêu dùng Trung Quốc, nên dần bàn giao vị trí quản lý cho nhân sự người Trung Quốc.

Khi số người Nhật giảm, mức độ quan tâm của giới kinh doanh Nhật với các thành phố này cũng giảm theo, khiến doanh nghiệp Nhật có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội. Trong khi đó, các doanh nghiệp tốt của Trung Quốc đang dịch chuyển từ vùng duyên hải vào các thành phố nội địa như Vũ Hán, Thành Đô, Trùng Khánh, Trường Sa, Hợp Phì.

Honda và Nissan giảm doanh số, kinh tế Hồ Bắc vẫn tăng nhờ công nghệ cao

Sự sa sút của Honda và Nissan, hai hãng ô tô Nhật Bản có nhà máy liên doanh quanh Vũ Hán, được xem là nguyên nhân trực tiếp khiến người Nhật rời thành phố. Theo nền tảng thông tin ô tô MarkLines, doanh số Honda tại Trung Quốc năm 2025 đạt 67,8 vạn xe, giảm 59% so với mức 165,6 vạn xe năm 2020; riêng giai đoạn 2023-2025 giảm 46%, từ 124,5 vạn xe xuống 67,8 vạn xe. Doanh số Nissan giảm từ 133,9 vạn xe năm 2018 xuống 60,1 vạn xe năm 2025, tương đương giảm 55% so với đỉnh.

Mảng xe năng lượng mới do các doanh nghiệp Trung Quốc liên tục tung ra thị trường được xác định là nguyên nhân chính khiến hai hãng mất thị phần. Doanh số giảm kéo theo đơn hàng của các nhà cung cấp phụ tùng Nhật Bản thu hẹp, nhiều doanh nghiệp quanh Vũ Hán phải giảm quy mô.

Dù ngành ô tô Nhật gặp khó, kinh tế Hồ Bắc vẫn tăng trưởng tốt. Vũ Hán có khoảng 13,86 triệu dân thường trú cuối năm 2025; tỉnh Hồ Bắc có 58,11 triệu người. Trong nửa đầu năm 2026, sản xuất công nghiệp của Hồ Bắc tăng 8,9% so với cùng kỳ, cao hơn mức 5,4% của cả nước; đầu tư tài sản cố định tăng 1,8% trong khi cả nước giảm 5,7%; tổng mức bán lẻ hàng tiêu dùng tăng 1,5% so với 1,3% của cả nước.

Động lực chính đến từ điện tử và sản xuất công nghệ cao. Quanh Vũ Hán tập trung YMTC (Yangtze Memory Technologies, nhà sản xuất bộ nhớ flash NAND chủ lực), Wuhan Xinxin Semiconductor Manufacturing (sản xuất chất bán dẫn), YOFC (sản xuất sợi quang), FiberHome Technologies (truyền thông quang) và HGTECH (thiết bị gia công laser). Bài viết nhận định doanh nghiệp Nhật giao dịch rất ít với nhóm công ty này, nên doanh số Honda và Nissan vẫn là yếu tố quyết định sự hiện diện của người Nhật tại Vũ Hán.

Nhật Bản cần gì để lấy lại năng lực cạnh tranh?

Bài viết cho rằng việc doanh nghiệp Nhật chuyển sang phục vụ thị trường Trung Quốc là tất yếu. Năm 2010, quy mô nền kinh tế Trung Quốc gần tương đương Nhật Bản, nhưng theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố tháng 4/2026, kinh tế Trung Quốc đã gấp khoảng 5 lần Nhật Bản. Thị trường này hiện đòi hỏi trình độ công nghệ tương đương Mỹ và châu Âu, và tác giả nhấn mạnh doanh nghiệp không thể thắng trên toàn cầu nếu không thắng được tại Trung Quốc.

Để cạnh tranh, doanh nghiệp Nhật cần trao quyền quyết định cho nhân tài trẻ hiểu thị trường địa phương, thay vì kiểm soát chặt thời gian và cách thức làm việc của quản lý. Bài viết dẫn chứng các công ty hàng đầu tại Thung lũng Silicon, khu công nghệ cao của Mỹ, và các doanh nghiệp công nghệ cao ở Thâm Quyến (Shenzhen) thường cho người trẻ ở độ tuổi 30 được giao trách nhiệm và quyền tự chủ lớn. Bài viết cũng đề cập tới việc quản lý giờ giấc nghiêm ngặt tại Đức bị một số chuyên gia cho là làm chậm quyết định; ngược lại, kiểu làm việc work-life integration của giới tinh hoa toàn cầu cho phép họ tự quản lý công việc và nghỉ ngơi.

Theo đó, nới rộng quyền tự chủ về thời gian làm việc cho người có năng lực, đồng thời bảo vệ người lao động trước yêu cầu làm thêm bất hợp lý, có thể giúp doanh nghiệp Nhật phát huy nhân tài và phục hồi sức cạnh tranh.

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

Honda và Nissan là hai thương hiệu ô tô phổ biến, được phân phối chính hãng tại Việt Nam. Việc hai hãng này mất thị phần tại Trung Quốc vì xe năng lượng mới cho thấy áp lực cạnh tranh từ xe Trung Quốc ngày càng lớn với các hãng xe Nhật, một diễn biến người tiêu dùng Việt Nam có thể theo dõi khi cân nhắc các mẫu xe mới.

Theo Canon Institute for Global Studies

Ảnh: StartupStockPhotos / Pixabay