Pentagon nhôm Iran: Diễn tập chiến tranh vạch lỗ hổng nhôm của Mỹ trước xung đột

Pentagon nhôm Iran: Diễn tập chiến tranh hồi tháng 7/2025 của Lầu Năm Góc xác định nhôm độ tinh khiết cao là lỗ hổng chuỗi cung ứng Mỹ. Bảy tháng sau, Mỹ tấn công Iran; UAV Iran tháng 3/2026 làm hư hại nhà máy nhôm lớn ở UAE, Bahrain, giá kim loại lên đỉnh 4 năm.

Pentagon nhôm Iran: Diễn tập vạch lỗ hổng từ tháng 7/2025

Khoảng 80 quan chức chính phủ và lãnh đạo ngành công nghiệp từng tập trung tại Washington vào mùa hè năm 2025 để trả lời câu hỏi lớn: chuỗi cung ứng nhôm của Mỹ sẽ trụ vững ra sao nếu xảy ra xung đột quân sự lớn trên toàn cầu? Kết luận từ bản phân tích cuộc diễn tập, với các chi tiết chưa từng được công bố trước đây, là năng lực này “có thể không tốt”.

Nhôm độ tinh khiết cao – dạng nhôm siêu tinh luyện dùng cho tiêm kích và xe bọc thép – nổi lên như một điểm yếu nghiêm trọng. Loại vật liệu này thuộc phân khúc đặc thù, chiếm thị phần nhỏ trong tổng thị trường nhôm nhưng đóng vai trò then chốt với quốc phòng và hàng không vũ trụ. Báo cáo cũng lưu ý Trung Quốc là nhà sản xuất nhôm lớn nhất thế giới, song UAE mới là nhà cung cấp quan trọng dòng nhôm độ tinh khiết cao cho Mỹ, chiếm khoảng 90% lượng nhập khẩu của nước này.

Do đó, bất kỳ xung đột nào làm gián đoạn hoạt động sản xuất tại UAE đều đe dọa nguồn cung cho Mỹ. Bản phân tích không đi sâu vào việc tổng thể nguồn cung nhôm của Mỹ sẽ ra sao.

Vì sao nhôm độ tinh khiết cao là “tử huyệt” của chuỗi cung ứng quân sự Mỹ?

Nhôm siêu tinh luyện có hàm lượng sắt và silicon cực thấp, giúp tạo ra các hợp kim có độ bền và độ dẻo dai cần thiết cho tiêm kích chịu lực khí động cực lớn. Tuy nhiên, Mỹ trên thực tế không còn sản xuất loại vật liệu này ở quy mô lớn: nhà máy duy nhất từng được Bộ Thương mại Mỹ xác định có thể đáp ứng nhu cầu quân đội – lò luyện Hawesville của Century Aluminum tại Kentucky – đã đóng cửa năm 2022 do chi phí năng lượng leo thang.

Sự phụ thuộc vào nhập khẩu diễn ra vào thời điểm nhạy cảm: quân đội Mỹ đang chạy đua bổ sung kho dự trữ nhôm độ tinh khiết cao sau nhiều tháng chiến sự, trong khi chi tiêu quốc phòng toàn cầu tăng vọt làm cuộc cạnh tranh nguyên liệu cho vũ khí hiện đại trở nên khốc liệt hơn. Các công ty bán nhôm độ tinh khiết cao cho quân đội Mỹ đang gấp rút tìm cách chốt nguồn cung.

Theo một nhà giao dịch, ba nhà cung cấp hàng đầu cho các nhà thầu quốc phòng như Lockheed Martin và Boeing gồm Kaiser Aluminum (Tennessee), Constellium (Pháp) và Arconic thuộc Apollo Global Management. Một người trực tiếp nắm thông tin cho biết nguồn cung chủ yếu đến từ Emirates Global Aluminium – nhà cung cấp chiếm ưu thế, đưa khoảng 75.000-85.000 tấn nhôm độ tinh khiết cao/năm cho nhu cầu quân sự Mỹ. Liệu ba nhà sản xuất này có đủ vật liệu hay không phụ thuộc vào vận chuyển không bị gián đoạn từ Trung Đông và tốc độ khởi động lại nhà máy bị hư hại của EGA; kho dự trữ của EGA tại Mỹ đang cạn.

Thị trường nhôm độ tinh khiết cao chưa rơi vào thiếu hụt thực sự nhưng vẫn thắt chặt, và chưa rõ các nhà cung cấp có thể đảm bảo được bao nhiêu kim loại. Uday Patel, quản lý nghiên cứu cấp cao mảng thị trường nhôm toàn cầu tại Wood Mackenzie, nói: “Đây là loại sản phẩm nhôm rất đặc thù, mô hình giao dịch doanh nghiệp với doanh nghiệp, không thể mua từ nhà phân phối. Chúng ta đang ở tình thế không có lời giải; mọi thứ phụ thuộc vào lượng tồn kho trong chuỗi.”

Cuộc chiến Iran biến cảnh báo thành thiệt hại thế nào?

Khoảng bảy tháng sau diễn tập, Mỹ tấn công Iran. Các cuộc tập kích bằng máy bay không người lái của Iran hồi tháng 3/2026 làm hư hại các nhà máy lớn tại UAE và Bahrain, đẩy giá nhôm lên mức cao nhất trong 4 năm. Cơ sở tại UAE đã khởi động lại, nhưng phải mất nhiều tháng để trở lại công suất tối đa; việc đóng cửa eo biển Hormuz khiến việc đưa nhôm tới người mua toàn cầu gặp nhiều khó khăn hơn.

Nhôm độ tinh khiết cao hiện được giao dịch với giá cao hơn 5-10 xu/pound so với mức phụ phí Midwest của Mỹ (US Midwest premium). Mức phụ phí này – khoản cộng thêm vào giá chuẩn toàn cầu để giao nhôm tới khu vực Midwest – hồi tháng 6/2026 đã tăng lên mức kỷ lục kể từ năm 2003 do chiến tranh Iran làm gián đoạn nguồn cung, sau đó giá có hạ bớt.

Bill Greenwalt, chuyên gia cấp cao tại American Enterprise Institute, từng là Phó Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách công nghiệp dưới thời George W. Bush, nhận định: “Đây là hồi chuông cảnh tỉnh lớn để Bộ Quốc phòng rà soát chuỗi cung ứng trên toàn thế giới, bảo đảm chúng không đặc biệt dễ bị tấn công hoặc phá hoại.”

Pentagon nhôm Iran: Chính sách Mỹ vẫn chưa tìm được lời giải

Cuộc diễn tập kéo dài hai ngày do Viện Phân tích Quốc phòng (Institute for Defense Analyses), một tổ chức phi lợi nhuận, giám sát. Người tham gia được giao nhiệm vụ tăng năng lực ngành nhôm Mỹ trước và sau một “chiến dịch tác chiến quy mô lớn” khiến nhập khẩu bị cắt giảm năm 2027, cùng với một sự kiện thứ hai như tấn công mạng làm mất một lò luyện. Họ nhận các thẻ hành động như áp dụng quy định “Mua hàng Mỹ” kèm chi phí ước tính, trong các kịch bản ngân sách từ 1 tỷ USD đến 12 tỷ USD, rồi dùng giấy ghi chú dán lên biểu đồ thời gian treo tường.

Kết thúc diễn tập, người tham gia khuyến nghị chính phủ lập kho dự trữ nhôm độ tinh khiết cao và các sản phẩm liên quan, mở rộng sản xuất trong nước, đầu tư thiết bị mới và cải thiện khả năng tiếp cận nguồn điện chi phí thấp – có thể bằng cách mở lại nhà máy than hoặc xây lò phản ứng hạt nhân và máy phát điện khí tự nhiên.

Tuy nhiên, Washington tiến bộ nhiều hơn trong khâu chẩn đoán vấn đề chiến lược so với khâu khắc phục. Michael O’Hanlon, chuyên gia giữ ghế Philip H. Knight về chiến lược và quốc phòng tại Viện Brookings, cho rằng Lầu Năm Góc thường thiếu thông tin về các nhà thầu phụ nằm nhiều cấp dưới nhà thầu chính như Lockheed Martin, nên sự phụ thuộc chỉ lộ rõ sau khi gián đoạn xảy ra. Tổng thống có thể viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng (Defense Production Act) để ưu tiên nhôm cho quân đội, nhưng “nếu ưu tiên cho quân đội, bạn sẽ phải giảm ưu tiên cho người khác”.

Pentagon đang tìm cách nâng cao khả năng quan sát chuỗi cung ứng, gồm cả nhà cung cấp cấp dưới, trong nỗ lực do Thứ trưởng Quốc phòng Stephen Feinberg dẫn dắt. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent hồi cuối tháng 6/2026 cũng kêu gọi đánh giá các lỗ hổng chuỗi cung ứng ở nhiều ngành và mở rộng năng lực nội địa.

Charles Johnson, Chủ tịch Hiệp hội Nhôm (Aluminum Association), cho rằng cuộc diễn tập “cho thấy khả năng sẵn sàng quân sự của Mỹ gắn liền với năng lực công nghiệp của Mỹ”. Hiệp hội đang thúc giục Thượng viện xúc tiến các điều khoản trong Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng Quốc gia (NDAA) mà Hạ viện đã thông qua, nhằm yêu cầu Bộ Quốc phòng nộp báo cáo lên Quốc hội về chuỗi cung ứng nhôm, gồm phân tích cơ hội tăng sản lượng tại Mỹ.

Những nỗ lực chính sách cho tới nay vẫn chưa đạt kỳ vọng. Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa công bố chương trình ưu đãi giảm một nửa thuế nhập khẩu nhôm cho doanh nghiệp xây nhà máy trong nước – trong sự thừa nhận rõ ràng nhất cho tới nay rằng mức thuế 50% áp lên nhôm ngoại chưa thúc đẩy sản xuất nội địa như mong muốn. Tuyên bố của Nhà Trắng nêu rõ dù có lợi ích từ thuế quan, sản xuất và cung ứng nhôm nguyên sinh trong nước, vốn quan trọng với nền kinh tế và cơ sở công nghiệp quốc phòng, vẫn không đủ.

Thuế quan cũng cản trở việc tích trữ nhôm trong nước vì đẩy giá nội địa lên cao, khiến nhà sản xuất chỉ mua đúng nhu cầu khi chi phí tăng. Cơ quan Hậu cần Quốc phòng (Defense Logistics Agency) từng đưa ra gói thầu tìm nhà thầu cung cấp nhôm độ tinh khiết cao với yêu cầu vật liệu phải đến từ nhà cung cấp Mỹ – điều khoản phổ biến trong hợp đồng quốc phòng – nhưng sau đó rút lại mà không giải thích. Arconic có sản xuất vật liệu này tại nhà máy Davenport, Iowa, nhưng dùng nguyên liệu nhập khẩu một phần, sản lượng nhỏ và chỉ phục vụ tiêu dùng nội bộ.

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành mối đe dọa gián tiếp với ngành nhôm Mỹ: hoạt động luyện nhôm vốn tiêu tốn nhiều điện và khó cạnh tranh với các trung tâm dữ liệu để mua điện giá rẻ. Lò luyện Hawesville, đóng cửa từ 2022, đã được Century Aluminum bán hồi đầu năm nay cho TeraWulf – công ty lên kế hoạch xây trung tâm dữ liệu phục vụ hãng AI Anthropic tại đây.

Theo Eugene Gholz, phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Notre Dame, từng là cố vấn cấp cao của Lầu Năm Góc về chính sách sản xuất và cơ sở công nghiệp giai đoạn 2010-2012, Mỹ vẫn có thể nhận được nhôm độ tinh khiết cao nếu sẵn sàng trả giá cao hơn; kim loại này có thể được sản xuất ở nơi khác với chi phí hoặc thời gian chậm trễ tăng thêm. “Nếu chính phủ thực sự muốn nhôm độ tinh khiết cao, họ sẽ có được nó.”

Dù vậy, việc điều chỉnh chuỗi cung ứng không thể thực hiện ngay lập tức và không rẻ. Năng lực sản xuất mới có thể mất nhiều năm để hình thành, nhất là trong lĩnh vực quốc phòng với quy trình cấp phép và đầu tư kéo dài. Jerry McGinn, Giám đốc Trung tâm Cơ sở Công nghiệp tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nói: “Các thị trường này đã rời Mỹ từ thập niên 80-90 vì lực lượng thị trường. Đưa chúng trở lại là điều khó khăn.”

Theo Fortune

Ảnh: Vladvictoria / Pixabay