Tiết kiệm hộ gia đình Trung Quốc đang được chính phủ nước này chuyển hướng từ bất động sản sang cổ phiếu công nghệ, mở đầu bằng lệnh đánh thuế quỹ tín thác nước ngoài công bố cuối tháng 7. Theo chỉ thị đầu tiên của Bắc Kinh về loại công cụ này, công dân chuyển tài sản vào quỹ tín thác ở nước ngoài phải kê khai thu nhập và nộp thuế ngay cả khi chưa nhận được khoản tiền nào.

Số tài sản liên quan đến Trung Quốc đại lục ước tính hàng trăm tỷ USD, phần lớn được gửi tại Hong Kong – nơi vừa vượt Thụy Sĩ để trở thành trung tâm tài sản ngoài khơi hàng đầu thế giới. Trước đây, nhiều gia đình giàu dùng quỹ tín thác để bảo vệ tài sản và hoạch định di sản, qua đó trốn thuế. Biện pháp mới không chỉ là siết thuế thông thường, mà nằm trong kế hoạch lớn khi nguồn thu của nhà nước đang cạn dần.

Chính quyền địa phương Trung Quốc suốt 20 năm dựa vào bán đất cho nhà phát triển để gây quỹ, nhưng khủng hoảng bất động sản khiến nguồn thu này gần như giảm một nửa trong 5 năm. Kiểm toán Nhà nước từng công bố Ngân hàng Trung Quốc – một trong bốn tập đoàn tín dụng quốc doanh lớn – trốn thuế khoảng 2,4 tỷ NDT. Sau khi dỡ bỏ hạn chế COVID-19, hơn 1 triệu người đã rời khỏi đất nước, nhiều người mang theo tài sản.

Ba trụ cột chuyển hướng tiết kiệm hộ gia đình Trung Quốc

Hướng thứ nhất là siết thuế người thu nhập cao. Thuế thu nhập cá nhân trong nửa đầu năm tăng 13%, cao hơn gần 8 điểm phần trăm so với tốc độ tăng thu nhập. Mức tăng chủ yếu đến từ người nộp thuế có tài sản thanh khoản từ 10 triệu NDT trở lên, từ tăng trưởng thị trường tài chính và việc tăng cường thu thuế. Chính quyền địa phương có ngân sách khó khăn đang rà soát thu nhập nước ngoài chưa khai báo, vì thu nhập xuyên biên giới được chia sẻ giữa trung ương và tỉnh.

Hướng thứ hai là chặn dòng vốn chảy ra ngoài. Tháng 5, Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc (CSRC) phạt ba công ty môi giới có trụ sở tại Singapore và Hong Kong tổng cộng khoảng 330 triệu USD, trong đó có Futu – nền tảng có hàng triệu khách hàng và dịch vụ mở tài khoản trong ba phút. Thời điểm xử phạt gây bất ngờ bởi đồng NDT mạnh và thặng dư thương mại đạt kỷ lục, cho thấy mục tiêu là động cơ chính trị hơn là bảo vệ tỷ giá. Quy định giám sát đầu tư ra nước ngoài có hiệu lực từ 1/7 còn yêu cầu phê duyệt cả vốn, công nghệ và tuyển dụng nhân sự, sau khi startup AI Manus chuyển đến Singapore rồi bị Meta mua lại.

Hướng thứ ba là dẫn dòng tiền tiết kiệm vào ngành chiến lược. Tài sản hộ gia đình Trung Quốc hiện vẫn tập trung khoảng 70% vào bất động sản, nhưng động cơ tăng trưởng này đã ngừng lại. Chính phủ đề xuất cổ phiếu công nghệ là kênh thay thế, mà điển hình là đợt niêm yết của ChangXin Memory Technologies (CXMT) – công ty chip nhớ hàng đầu. Nhu cầu đăng ký mua của nhà đầu tư nhỏ lẻ vượt hơn 200 lần hạn mức, và cổ phiếu tăng hơn 500% trong phiên đầu tiên. Khoản đầu tư công của chính quyền Hefei trước khi niêm yết mang lại lãi sổ sách gấp 50 lần vốn ban đầu. Năm ngoái, nhà đầu tư quốc doanh cung cấp hơn 90% vốn cho các công ty chưa niêm yết tại Trung Quốc, và nhiều thành phố đang đua nhau học mô hình Hefei – dùng vốn công tài trợ từ giai đoạn đầu cho doanh nghiệp chiến lược.

Theo Chen Li, nhà kinh tế Trung Quốc tại Hong Kong, các ngành thâm dụng vốn, chu kỳ dài và kết quả bất định cần nguồn vốn cổ phần kiên nhẫn, chấp nhận rủi ro, bởi chỉ riêng ngân hàng không đủ. Đó là lý do tài trợ trực tiếp qua thị trường vốn đang thay thế dần tín dụng ngân hàng, một quá trình được ví như chuyển từ nhà nước bất động sản sang nhà nước công nghệ.

Rủi ro nào đang chờ phía trước

Hệ thống mới đã bộc lộ lỗ hổng. Một số nhà đầu tư mua hợp đồng phái sinh mô phỏng diễn biến cổ phiếu CXMT trên các nền tảng tiền mã hóa nằm ngoài tầm quản lý, với khối lượng hàng triệu USD chỉ trong một ngày. Điều này cho thấy dòng vốn vẫn chảy vào nơi có lợi nhuận cao nhất, bất kể nằm trong hay ngoài khuôn khổ chính phủ.

Nhà kinh tế Tan Kong Yam cảnh báo, mối nguy lớn nhất là chính sách công nghiệp bị biến thành tài chính đầu cơ. Khi một ngành được tuyên bố là chiến lược, nhà đầu tư có xu hướng tin rằng chính phủ sẽ không để nó thất bại và định giá cao hơn nhiều so với hiệu quả thực tế. Trung Quốc từng trải qua hai chu kỳ tương tự với ngành quang điện và xe điện: dòng vốn công lớn thúc đẩy mở rộng nhanh, sau đó dẫn đến dư thừa công suất, chiến tranh giá và phá sản. Hãng xe Neta phá sản sau khi nhận hàng tỷ NDT từ ba chính quyền địa phương khác nhau là lời nhắc về hậu quả của đầu tư công kém hiệu quả.

Lần này, rủi ro được chuyển lên vai hộ gia đình, khác với các bong bóng trước khi tổn thất do chính quyền địa phương và ngân hàng gánh chịu. Người dân được khuyến khích chuyển tiết kiệm từ bất động sản sang cổ phiếu, trong khi khả năng đầu tư ra nước ngoài bị hạn chế. Dù vậy, thị trường chứng khoán Trung Quốc vẫn giảm gần 10% từ đầu năm, bất chấp lệnh mua cổ phiếu của các quỹ và doanh nghiệp nhà nước. Sự can thiệp này không xóa bỏ lỗ, mà chỉ chuyển gánh nặng sang các tập đoàn lớn. Nếu doanh nghiệp công nghệ không tạo ra lợi nhuận tương xứng với vốn nhận được, hộ gia đình sẽ là người trả giá cuối cùng, và mô hình mới có thể biến lỗ tư nhân thành lỗ công cộng, chỉ trì hoãn thời điểm thừa nhận thua lỗ.

Theo AsiaNews

Ảnh: Fotorech / Pixabay