Kế hoạch tăng cường năng lực phòng thủ của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang đối mặt với nhiều thách thức, không chỉ đến từ việc một số thành viên chưa cam kết nâng chi tiêu quân sự lên 5% GDP mà còn từ những khó khăn trong sản xuất vũ khí nội địa và phụ thuộc vào nguồn cung vũ khí chính xác của Mỹ. Theo báo cáo của Al Jazeera dựa trên dữ liệu từ đơn vị nghiên cứu của mạng lưới, chỉ có 3 quốc gia – Latvia, Ba Lan và Litva – chi tiêu quốc phòng vượt mức 3,5% GDP, trong khi mục tiêu của NATO là đạt 5% GDP vào năm 2035.

Mục tiêu chi tiêu 5% GDP: Khoảng cách lớn giữa kỳ vọng và thực tế

Tại hội nghị thượng đỉnh ở The Hague năm ngoái, NATO quyết định tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP của các nước thành viên vào năm 2035, trong đó 3,5% dành cho chi tiêu quốc phòng truyền thống và 1,5% cho bảo vệ cơ sở hạ tầng, an ninh mạng và tăng cường công nghiệp quốc phòng. Tuy nhiên, đến nay chỉ có 3 nước đạt mức 3,5% GDP, cho thấy khoảng cách lớn giữa mục tiêu và thực tế.

Dù vậy, bức tranh đã thay đổi đáng kể so với trước đây: tất cả các thành viên NATO hiện đã đạt ngưỡng chi tiêu 2% GDP, trong khi năm 2022 chỉ có 7 nước làm được điều này. Theo báo cáo năm 2026 của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), tổng chi tiêu quân sự toàn cầu ước đạt 2,9 nghìn tỷ USD, trong đó các nước NATO chiếm 1,6 nghìn tỷ USD (tương đương 55%).

Mỹ dẫn đầu chi tiêu, châu Âu tăng tốc nhưng phụ thuộc vào vũ khí Mỹ

Mỹ dẫn đầu chi tiêu quốc phòng với 838 tỷ USD, trong khi các nước châu Âu cũng chi những khoản đáng kể: Anh 80 tỷ USD, Đức 105 tỷ USD, Pháp 65 tỷ USD, Italy 47 tỷ USD và Canada 44 tỷ USD. Tuy nhiên, cuộc chạy đua vũ trang và số tiền khổng lồ dự kiến chi tiêu lại vấp phải cuộc khủng hoảng sản xuất quân sự tại các nước NATO, cùng với nhu cầu tăng cao sau khi Mỹ dành phần lớn kho dự trữ chiến lược đạn dược và tên lửa chính xác cho cuộc chiến với Iran.

Mỹ đã tuyên bố tình trạng chiến tranh trong các ngành công nghiệp quân sự và đưa hơn 10.000 công ty vào thị trường công nghiệp quốc phòng trong năm ngoái. Tuy nhiên, việc khôi phục kho dự trữ chiến lược về mức trước chiến tranh sẽ mất khoảng 3 năm. Điều này càng làm phức tạp bức tranh đối với các nước NATO châu Âu, vì 58% lượng vũ khí nhập khẩu của châu Âu đến từ Mỹ.

Thách thức từ chiến tranh Ukraine và căng thẳng với Iran

Từ cuộc chiến Ukraine đang gõ cửa biên giới phía đông NATO, đến tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc muốn kiểm soát Greenland – một phần lãnh thổ của khối, và cuộc chiến với Iran, NATO không chỉ bận tâm với những thách thức hậu cần như cung cấp đạn dược mà còn đặt việc xem xét chi tiêu quốc phòng, công nghiệp quân sự và chuỗi cung ứng lên hàng đầu.

Ảnh: Defence-Imagery / Pixabay