Ngày 26/7/2026, các chuyên gia cảnh báo rằng cuộc khủng hoảng phân bón toàn cầu, kết hợp với hiện tượng El Niño dự báo xảy ra trong năm nay, đang đe dọa đẩy giá lương thực thế giới tăng cao. Tại Brazil – quốc gia nhập khẩu tới 85% lượng phân bón tiêu thụ – nông dân đã giảm bón phân do giá leo thang và khó khăn vận chuyển qua eo biển Hormuz, nơi chiếm hơn 40% xuất khẩu urê toàn cầu. Hậu quả có thể là sản lượng cà phê, lúa gạo, lúa mì và cam suy giảm, gây áp lực lên giá cả trong năm 2027.

Nguyên nhân: Xung đột Trung Đông và sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz

Brazil phụ thuộc lớn vào nhập khẩu phân bón: 85% lượng tiêu thụ đến từ nước ngoài. Trong đó, Trung Đông là nhà cung cấp lớn thứ tư, sau châu Âu, châu Á và châu Phi. Khu vực này đóng vai trò then chốt nhờ eo biển Hormuz, nơi chiếm khoảng một phần ba thương mại phân bón đường biển toàn cầu. Theo dữ liệu từ Itaú BBA, eo biển này chịu trách nhiệm cho hơn 40% xuất khẩu urê, khoảng một nửa lượng amoniac và gần một nửa lưu huỳnh thế giới.

Từ khi chiến sự giữa Mỹ và Iran nổ ra, eo biển Hormuz nhiều lần bị đóng cửa, khiến giá phân bón tăng vọt và nguồn cung gián đoạn. Khó khăn trong tiếp cận dầu mỏ cũng gây khan hiếm lưu huỳnh – nguyên liệu sản xuất phân lân – mà Brazil nhập khẩu 80% nhu cầu. Kết quả là từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2026, Brazil đã nhập khẩu lưu huỳnh ít hơn 45% so với cùng kỳ năm trước.

Trong bối cảnh bất ổn, các nhà cung cấp lớn như Trung Quốc (chiếm 26% lượng nhập khẩu của Brazil năm 2025) và Nga (23%) đã hạn chế xuất khẩu để ưu tiên thị trường nội địa. Nga còn đối mặt với chiến sự leo thang tại Biển Đen, gây khó khăn cho vận chuyển. Tổng cộng, 45% lượng phân bón nhập khẩu của Brazil đến từ các quốc gia có nguy cơ bất ổn chính trị cao, theo báo cáo của Cogo Inteligência em Agronegócios.

Ảnh hưởng đến các cây trồng và nông dân

Việc thiếu phân bón buộc nông dân phải giảm bón, làm giảm năng suất, chất lượng nông sản và cuối cùng đẩy giá tăng, theo Felippe Serigati, nhà nghiên cứu tại FGV Agro. Ông lưu ý rằng tác động lên giá có thể chỉ rõ rệt vào năm sau, vì nó ảnh hưởng đến vụ mùa sắp gieo trồng trong nửa cuối năm 2026.

Bruno Fonseca, chuyên gia Rabobank, cho biết chi phí sản xuất tăng trong khi nông dân đã mắc nợ. Nhiều người không tiếp cận được tín dụng, buộc phải giảm dùng phân. Riêng phân lân, lý thuyết có thể cắt giảm hoàn toàn nhờ tồn dư trong đất, nhưng lượng dự trữ đã suy giảm qua các năm nên không khả thi. Theo ông, tất cả các loại cây trồng đều bị ảnh hưởng, và việc mua phân cho vụ hè đã bị chậm trễ.

Ngược lại, Wharlhey Nunes (Itaú BBA) cho rằng các nhà sản xuất lớn ít bị tổn thương nhờ công nghệ cao, khả năng tiếp cận tín dụng và lập kế hoạch mua hàng tốt. Tuy nhiên, nông dân nhỏ và những người trồng các cây có lợi nhuận thấp như lúa mì, cà phê, cam, lúa gạo sẽ chịu áp lực nặng nề. Serigati cũng chỉ ra rằng nông dân ở xa cảng (như Rondônia) có thể không nhận được phân kịp thời vì hàng nhập chủ yếu qua các cảng phía Nam.

Một yếu tố khác là El Niño dự kiến xảy ra trong năm 2026, gây hạn hán và mưa trái mùa, làm trầm trọng thêm khó khăn. Nếu mưa thuận lợi, tác động của việc giảm phân bón có thể được bù đắp phần nào, nhưng El Niño thường mang đến thời tiết bất lợi.

Triển vọng và dự báo

Ngay sau khi xung đột bùng phát vào tháng 2/2026, giá urê đã tăng 46% trong ba tuần đầu, theo Rabobank. Đến tháng 6, khi eo biển mở cửa, giá giảm về mức trước chiến sự, nhưng khi đóng cửa trở lại, giá lại leo thang. Các nhà máy sản xuất phân bón trong nước như Mosaic đã phải cắt giảm sản lượng do thiếu nguyên liệu.

Bất chấp tình hình, các chuyên gia cho rằng sự phụ thuộc vào nhập khẩu sẽ tiếp tục. Francisco Queiroz (Itaú BBA) nhận định các dự án đầu tư nhà máy nitơ trong nước chỉ mang lại hiệu quả lâu dài, không thể giải quyết ngay lập tức. Với diễn biến hiện tại, giá lương thực có thể tăng từ năm 2027, đặc biệt đối với các mặt hàng như cà phê, lúa gạo và lúa mì – những cây trồng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cuộc khủng hoảng phân bón và El Niño.

Theo G1

Ảnh: นิรมล บุญเทพ / Pexels