Trận lũ tiền mùa mưa năm 2026 đã gây thiệt hại nặng nề cho vụ lúa Boro tại vùng đầm lầy haor của Bangladesh. Theo số liệu sơ bộ từ Cục Khuyến nông Bangladesh (DAE), hơn 49.000 ha đất canh tác đã bị ngập úng trên khắp bảy huyện thuộc vùng haor, khiến khoảng 213.000 tấn lúa bị mất trắng, ảnh hưởng đến hơn 236.000 nông dân.

Diễn biến lũ lụt và thiệt hại

Ông Firoz Khandaker, một nông dân 70 tuổi tại Austagram Upazila, huyện Kishoreganj, cho biết ông đã canh tác gần 7 mẫu Anh lúa Boro trong vụ này nhưng chỉ cứu được chưa đầy 2 mẫu. "Một đợt gió, bão và mưa liên tục đã phá hủy gần như toàn bộ ruộng lúa của tôi," ông nói với FairPlanet vào ngày 9/5/2026. "Ngay cả cha và ông tôi từng làm nông, nhưng tôi chưa bao giờ chứng kiến thiệt hại như thế này."

Nông dân Rajon Das, cũng từ vùng Kishoreganj, kể rằng anh đã canh tác 5 mẫu Anh, trong đó gần 4 mẫu bị ngập. Anh đã vay khoảng 150.000 taka (khoảng 1.300 USD) từ những người cho vay địa phương để đầu tư cho vụ mùa. "Gần như tất cả ruộng lúa của chúng tôi đều bị ngập. Một mẫu chúng tôi thu hoạch được phải cắt khi đang đứng dưới nước, dùng thuyền cùng vợ và con," anh nói, đồng thời cho biết khoảng 2.000 nông dân trong làng anh cũng trong tình cảnh tương tự.

Nguyên nhân: Mưa trái mùa và dòng chảy thượng nguồn

Giáo sư Mohammad Sofi Ullah từ Khoa Địa lý & Môi trường, Đại học Dhaka, giải thích rằng năm nay, lượng mưa lớn trái mùa kết hợp với dòng chảy từ thượng nguồn đã nhấn chìm những cánh đồng lúa Boro đã trưởng thành trước khi kịp thu hoạch. Vùng haor phụ thuộc nhiều vào lượng mưa lớn tại các khu vực Meghalaya và Assam (Ấn Độ). Do độ dốc lớn, nước chảy rất nhanh về phía Bangladesh, chỉ trong vài giờ đã nhấn chìm những vùng rộng lớn.

Ông Mohammad Shamsuzzaman, Phó giám đốc Cục Khuyến nông tại Sylhet, cho biết mực nước quá cao khiến việc thu hoạch cơ giới hóa không thể thực hiện. "Thông thường, máy móc có thể hoạt động khi nước sâu tới 8 inch (khoảng 20 cm). Vượt quá mức đó, chúng không thể hoạt động. Năm nay, ở hầu hết các khu vực, mực nước cao hơn 8 inch, khoảng 10 đến 12 inch ở nhiều nơi," ông nói.

Tác động đến an ninh lương thực và sinh kế nông dân

Lúa Boro là cây trồng chính vụ khô của Bangladesh, chiếm khoảng 55% tổng sản lượng lúa gạo hàng năm. Một phần đáng kể sản lượng này đến từ vùng haor, khiến khu vực này trở nên trung tâm đối với an ninh lương thực quốc gia. Tuy nhiên, hệ thống sản xuất năng suất cao này ngày càng dễ bị tổn thương trước các rủi ro liên quan đến khí hậu, như thay đổi lượng mưa cực đoan.

Giáo sư Ullah nhấn mạnh: "Nông nghiệp ở vùng haor gần như phụ thuộc hoàn toàn vào lúa Boro. Khi lũ ập đến ngay trước khi thu hoạch, nông dân mất đi vụ mùa duy nhất trong năm. Điều này không chỉ làm giảm sản lượng lương thực mà còn phá hủy sự ổn định tài chính của họ. Nhiều nông dân rơi vào cảnh nợ nần và gặp khó khăn để tiếp tục canh tác trong vụ sau."

Biện pháp ứng phó và thách thức dài hạn

Chính phủ Bangladesh đã công bố các gói hỗ trợ cho nông dân bị ảnh hưởng, bao gồm hỗ trợ lương thực trong ba tháng và hỗ trợ tài chính. Bộ trưởng Nông nghiệp Mohammad Aminur Rashid cho biết nông dân bị thiệt hại sẽ nhận được tối thiểu 7.000–7.500 taka (khoảng 60 USD), với khoản thanh toán lớn hơn tùy thuộc vào mức độ thiệt hại. Một số tổ chức phi chính phủ như Bidyanondo Foundation cũng đã phân phối tài sản tạo thu nhập như gia súc, xe tải, máy may và vật tư kinh doanh nhỏ cho các gia đình dễ bị tổn thương.

Tuy nhiên, các biện pháp này không giải quyết được vấn đề cơ cấu cốt lõi. Giáo sư Ullah cảnh báo: "Nếu tần suất và cường độ của những trận lũ như vậy tiếp tục gia tăng do biến đổi khí hậu, tác động quốc gia sẽ rất đáng kể." Ông kêu gọi cải thiện hệ thống cảnh báo sớm, sử dụng dữ liệu vệ tinh, mô hình dự báo thời tiết số và phân tích thủy văn để dự báo lũ hai đến ba ngày trước, giúp nông dân thu hoạch kịp thời.

Chính quyền địa phương cũng đang thúc đẩy các giống lúa ngắn ngày như BRRI dhan 88 hoặc BRRI dhan 100, chín sớm hơn các giống Boro truyền thống, cho phép nông dân thu hoạch trước đỉnh lũ quét và mưa lớn. Dù vậy, vùng haor vẫn là nền tảng của sản xuất lúa gạo quốc gia, và nông dân tiếp tục mất mùa gần như mỗi năm do mưa trái mùa, lũ quét, dòng chảy thượng nguồn và cơ sở hạ tầng yếu kém.

Theo FairPlanet

Ảnh: Quang Nguyen Vinh / Pexels