Nhà báo Karen Hao, tác giả cuốn sách mới 'Empire of AI: Dreams and Nightmares in Sam Altman’s OpenAI', đã có cuộc phỏng vấn sâu với Democracy Now! trong chương trình đặc biệt ngày 4/7, vạch trần những mặt tối của OpenAI và CEO Sam Altman. Hao cho rằng một trong những điều cần hiểu về phát triển AI ngày nay là sự tồn tại của các 'phong trào bán tôn giáo' trong Thung lũng Silicon, nơi khái niệm 'trí tuệ nhân tạo tổng quát' (AGI) không có cơ sở khoa học.

AI đang thay thế việc làm hay hỗ trợ người lao động?

Hao chỉ ra rằng AI đã có tác động lớn đến việc làm, không nhất thiết vì công nghệ tự nó có khả năng thay thế, mà vì các nhà điều hành cho rằng nó đủ năng lực và bắt đầu sa thải nhân viên. Bà kêu gọi cần có nhiều rào cản hơn để ngăn các công ty phát triển công nghệ tự động hóa lao động và chuyển hướng sang công nghệ hỗ trợ lao động. Theo Hao, OpenAI định nghĩa AGI là 'các hệ thống có tính tự chủ cao, vượt trội hơn con người trong hầu hết các công việc có giá trị kinh tế', nghĩa là họ chủ đích muốn tự động hóa việc làm. Bà dẫn cuốn sách 'Power and Progress' của các nhà kinh tế học MIT Daron Acemoglu và Simon Johnson, cho rằng các cuộc cách mạng công nghệ thường theo hướng tự động hóa không phải vì tất yếu, mà vì những người ở vị trí cao chọn thiết kế công nghệ để bán cho giới điều hành, giúp họ cắt giảm chi phí bằng cách sa thải nhân viên.

Hao nhấn mạnh sự khác biệt giữa công nghệ thay thế và hỗ trợ: nếu phát triển công cụ AI để bác sĩ sử dụng thay vì thay thế bác sĩ, bệnh nhân sẽ được chăm sóc tốt hơn và chẩn đoán ung thư chính xác hơn; tương tự, công cụ AI cho giáo viên sẽ mang lại kết quả giáo dục tốt hơn so với gia sư AI thay thế giáo viên. Bà cảnh báo các công ty đang định vị AI như một 'cỗ máy vạn năng' có thể làm mọi thứ, nhưng thực tế ChatGPT không phải nhà trị liệu được cấp phép và thường tung ra thông tin y tế sai lệch, thậm chí gây hại tâm lý cho người dùng, bao gồm cả trường hợp trẻ em tự tử sau khi phát triển mối quan hệ tình cảm với chatbot.

Sam Altman: Từ nhà tiên tri đến lợi nhuận

Hao giải thích cách Sam Altman xây dựng OpenAI như một tổ chức phi lợi nhuận ban đầu, không phải vì lý tưởng mà vì chiến lược. Khi không thể cạnh tranh về vốn và nhân tài với Google, Altman chọn mô hình phi lợi nhuận với sứ mệnh 'đảm bảo AGI mang lại lợi ích cho toàn nhân loại' để thu hút nhân tài và thiện chí công chúng. Bà trích dẫn bài blog năm 2013 của Altman: 'Người thành công xây dựng công ty. Người thành công hơn xây dựng quốc gia. Người thành công nhất xây dựng tôn giáo' và ông ta cho rằng cách tốt nhất để xây dựng tôn giáo là xây dựng công ty.

Hao là nhà báo đầu tiên đưa tin về OpenAI, từng thâm nhập công ty ba ngày vào năm 2019 và công bố bài viết trên MIT Technology Review năm 2020. Bà phát hiện mâu thuẫn giữa tuyên bố công khai và hoạt động thực tế: họ nói minh bạch nhưng cực kỳ bí mật, nói hợp tác nhưng cạnh tranh khốc liệt, nói phi thương mại nhưng đã nhận 1 tỷ USD từ Microsoft. Sau bài viết, OpenAI từ chối hợp tác với bà trong ba năm.

Hao mô tả cộng đồng AGI như một tôn giáo với hai phe: 'boomers' (tin AGI sẽ đưa đến không tưởng) và 'doomers' (tin AGI sẽ hủy diệt nhân loại). Cả hai đều tin AGI khả thi và sắp xảy ra, do đó họ kết luận cần kiểm soát công nghệ thay vì dân chủ hóa nó. Sự xung đột giữa hai phe này dẫn đến việc Altman bị sa thải và sau đó được phục chức.

Stargate và tham vọng toàn cầu của OpenAI

Tháng 1/2026, chính quyền Trump công bố Dự án Stargate trị giá 500 tỷ USD nhằm thúc đẩy hạ tầng AI tại Mỹ, với sự tham gia của Sam Altman. Hao chỉ ra rằng đây thực chất là đầu tư tư nhân từ SoftBank (do Masayoshi Son điều hành) chứ không phải tiền chính phủ. Altman đã khéo léo sắp xếp thông báo này để lấy lòng chính quyền mới, đặc biệt khi đối thủ Elon Musk trở thành 'bạn thân' của Tổng thống Trump và đang kiện OpenAI.

Hao tiết lộ OpenAI đang 'cạn kiệt đất và năng lượng' tại Mỹ do nhu cầu hạ tầng tính toán khổng lồ, buộc họ phải tìm kiếm thỏa thuận ở Trung Đông. Altman đã tham gia một chuyến golf với Musk và sau đó đạt thỏa thuận xây dựng trung tâm dữ liệu lớn tại Abu Dhabi. OpenAI cũng triển khai chương trình 'OpenAI for Countries', cài đặt phần cứng và phần mềm của họ trên toàn cầu với lý do 'xây dựng đường ray AI dân chủ' để ngăn Trung Quốc áp đặt 'AI độc tài'. Hao cho rằng đây là hình thức chủ nghĩa thực dân mới, nơi các công ty AI khai thác tài nguyên và lao động ở các nước đang phát triển.

Theo Democracy Now!

Ảnh: 51581 / Pixabay