Một bài viết trên Mongabay ngày 28/7/2026 cho biết Đội chống săn trộm (APU) tại Vườn quốc gia Pù Mát, giáp biên giới Lào, đang áp dụng công nghệ cao cùng tuần tra thực địa để ngăn chặn nạn săn bắn trái phép. Đội được thành lập năm 2018 thông qua hợp tác giữa tổ chức phi chính phủ Save Vietnam's Wildlife (SVW) và vườn quốc gia, nhằm giải quyết tình trạng sử dụng bẫy thép phổ biến và năng lực hạn chế của kiểm lâm.

Phần mềm SMART: Công cụ thay thế sổ sách giấy cho kiểm lâm

Trước đây, khoảng 70 kiểm lâm phải giám sát trung bình hơn 1.300 ha địa hình hiểm trở mỗi người. Thông tin tuần tra được ghi chép bằng tay, các tuyến đường và vị trí hoạt động trái phép được mô tả dưới dạng tường thuật, theo ông Trung Hậu Lương, Phó trưởng đơn vị APU.

Hiện nay, đội APU sử dụng phần mềm SMART (Công cụ giám sát và báo cáo không gian) và camera PoacherCam được giám sát từ xa. SMART cho phép các đội tuần tra ghi lại lộ trình, quan sát động vật hoang dã và vị trí bẫy thông qua điện thoại thông minh có GPS, tạo ra dữ liệu có cấu trúc để xác định các điểm nóng buôn bán động vật và hướng dẫn lập kế hoạch chiến lược.

PoacherCams: Phát hiện người mang súng vào rừng

Camera PoacherCam được lắp đặt tại các điểm như lối vào rừng, đường đèo hoặc đường mòn thường được thợ săn sử dụng. Trong một trường hợp, camera đã ghi lại cảnh một người đàn ông mang súng vào rừng. Sau khi chính quyền nói chuyện và giải thích hậu quả pháp lý của việc săn bắn, người này đã tự nguyện giao nộp súng săn, ông Lương cho biết.

Dấu hiệu phục hồi: Bẫy thú giảm, động vật quý hiếm xuất hiện trở lại

Ông Văn Nam Lương, Trưởng APU, cho biết họ đã thấy những thay đổi: số lượng bẫy thép trong vườn giảm rõ rệt, và ghi nhận dấu hiệu phục hồi đáng khích lệ của động vật hoang dã như tổ lợn rừng, rái cá và tê tê hoạt động tại các khu vực từng bị săn bắn nhiều. Các cuộc khảo sát bằng bẫy ảnh độc lập đã ghi nhận sự hiện diện của các loài quý hiếm như báo gấm (Neofelis nebulosa) và cầy Owston (Chrotogale owstoni).

Hạn chế của công nghệ và vai trò hỗ trợ con người

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế. Ông Nguyễn Hữu Trung, điều phối viên APU, lưu ý rằng địa hình hiểm trở, độ ẩm cao và kết nối hạn chế thường gây khó khăn cho thiết bị điện tử. Mặc dù trí tuệ nhân tạo (AI) hứa hẹn tự động hóa phân tích hình ảnh và âm thanh để phát hiện các mối đe dọa nhanh hơn, ông Nguyễn nhấn mạnh “AI nên được coi là công cụ hỗ trợ ra quyết định của con người, chứ không phải thay thế.”

APU cũng mở rộng ảnh hưởng qua tiếp cận cộng đồng và một trung tâm thiên nhiên lưu động nhằm giảm nhu cầu tiêu thụ động vật hoang dã bất hợp pháp. Đối với các cán bộ, nhiều người lớn lên gần vườn quốc gia, sứ mệnh này mang tính cá nhân sâu sắc. “Đối với những người làm việc trong rừng, những khoảnh khắc đáng khích lệ nhất là khi chúng tôi bắt đầu thấy dấu hiệu động vật hoang dã quay trở lại những nơi từng bị săn bắn nhiều,” ông Văn Nam Lương chia sẻ.

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

Việc ứng dụng công nghệ tại Vườn quốc gia Pù Mát là một điển hình cho thấy tiềm năng của chuyển đổi số trong công tác bảo tồn tại Việt Nam. Với hệ thống rừng đặc dụng rộng lớn và nguồn tài nguyên đa dạng sinh học phong phú, các giải pháp như SMART và PoacherCam có thể được nhân rộng tại nhiều vườn quốc gia khác, giúp nâng cao hiệu quả tuần tra, giảm áp lực săn bắn và phục hồi các loài nguy cấp. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi Việt Nam đang đối mặt với thách thức lớn về buôn bán động vật hoang dã trái phép.

Theo Mongabay

Ảnh: Tevin Shuma / Pexels