Ngày 26/7/2026, một nhóm học tập siêu đảng gồm 7 đảng phái tại Nhật Bản đã công bố 27 đề xuất mang tên 'Kiến nghị tăng cường chức năng lập pháp', đánh dấu bước ngoặt trong nỗ lực đưa Quốc hội từ kỷ nguyên giấy tờ và fax sang thời đại AI. Nhóm do nghị sĩ Shiozaki Akihisa làm tổng thư ký, với hai đồng chủ tịch là ông Hirano Masaaki (Bộ trưởng Số hóa đương thời) và ông Yasuno Takahiro (đại diện Team Mirai).

Bối cảnh: Quốc hội Nhật vẫn lạc hậu so với thế giới

Theo khảo sát năm 2019, trong số 53 nghị viện OECD, 40 nghị viện đã cho phép sử dụng PC và máy tính bảng tại cả phiên họp toàn thể và ủy ban. Trong khi đó, Quốc hội Nhật vẫn phụ thuộc vào in ấn giấy tờ, phân phát tài liệu và liên lạc qua fax. Thư ký các bộ trưởng thường xuyên phải chạy dọc hành lang với túi tote đầy tài liệu. Các nghị sĩ cho rằng nếu Quốc hội yêu cầu chính phủ và khu vực tư nhân nâng cao năng suất qua số hóa và AI, thì bản thân lập pháp cũng phải thay đổi trước.

6 trụ cột của 27 đề xuất

Các đề xuất được chia thành 6 nhóm chính. Trụ cột thứ nhất là tạo môi trường thân thiện với AI để nâng cao năng lực hỗ trợ lập pháp của Văn phòng Tham chính và Văn phòng Điều tra thuộc cả hai viện. Cụ thể, AI sẽ được dùng để tóm tắt tài liệu, kiểm tra tính nhất quán của dự luật, soạn thảo đề cương và câu hỏi dự kiến, cũng như tạo biên bản phiên họp. Chính phủ cũng sẽ mở rộng nền tảng AI tạo sinh 'Gen-nai' (Nguyên Nội) đang phát triển cho các nhân viên văn phòng và nghị sĩ. Ngoài ra, trang web của Hạ viện hiện vẫn dùng mã ký tự cũ (Shift_JIS) khiến AI khó đọc, cần được cập nhật.

Trụ cột thứ hai tập trung tăng cường lưu trữ kỹ thuật số và cắt giảm giấy tờ. Các công báo, dự luật và tài liệu của chính phủ sẽ được phân phối qua email hoặc mạng nội bộ; giấy chỉ gửi đến các văn phòng có yêu cầu. Liên lạc qua fax được chuyển sang email, các thủ tục như khai báo đi nước ngoài hay xin phép quay phim ủy ban sẽ được thực hiện trực tuyến, loại bỏ dấu mộc. Biên bản và tài liệu thảo luận được số hóa và công khai có hệ thống.

Trụ cột thứ ba cho phép nghị sĩ, bộ trưởng và quan chức chính phủ mang PC và máy tính bảng vào các phiên họp toàn thể và ủy ban, đồng thời cho phép sử dụng kết nối mạng. Điều này đã là tiêu chuẩn quốc tế với 40/53 nghị viện OECD. Wi-Fi ổn định sẽ được lắp đặt trong phòng họp. Các quy tắc như 'không phát ra âm thanh' tham khảo từ Hạ viện Anh sẽ được áp dụng, đồng thời đảm bảo khả năng tiếp cận cho người cần phụ đề và người không thể dùng thiết bị điện tử.

Trụ cột thứ tư đề cập đến tham dự từ xa: cho phép nghị sĩ tham gia trực tuyến khi có lý do hợp lý như sinh con, chăm sóc con nhỏ, chăm sóc người già, bệnh tật, khuyết tật hoặc ứng phó dịch bệnh. Việc này sẽ giúp tiếng nói của cử tri đến được Quốc hội và tăng tính đa dạng. Ủy ban Kiểm tra Hiến pháp Hạ viện đã từng kết luận năm 2022 rằng trong tình huống khẩn cấp, 'tham dự' theo Điều 56 Hiến pháp có thể bao gồm tham dự trực tuyến. Nhiều nước như Anh, Đức, Canada và các hội đồng địa phương ở Nhật đã áp dụng.

Trụ cột thứ năm lắp đặt màn hình tại các phiên họp toàn thể và ủy ban để hiển thị tài liệu dưới dạng kỹ thuật số thay vì bảng giấy. Màn hình lớn hoặc màn hình treo tường giúp nghị sĩ và chính phủ cùng xem một nội dung, nâng cao độ chính xác và năng suất thảo luận. Quốc hội Hàn Quốc đã lắp màn hình tại ghế và màn hình lớn từ năm 2005; Hạ viện Pháp cũng có kinh nghiệm. Tương lai có thể xem xét lắp màn hình nhỏ tại mỗi ghế và hệ thống bỏ phiếu nút bấm.

Trụ cột thứ sáu bao gồm các cải cách khác: số hóa kiến nghị với chữ ký điện tử xác thực My Number; chuyển hệ thống thông báo câu hỏi từ chuyển tiếp qua văn phòng ủy viên sang quản lý tập trung điện tử; đơn giản hóa thủ tục vào tòa nhà nghị sĩ cho công chức; tăng cường Wi-Fi và màn hình tại các phòng họp; cải thiện khả năng tìm kiếm và tương thích điện thoại thông minh của trang web và phát sóng trực tiếp.

Phản hồi từ lãnh đạo Quốc hội

Ngày 24/7, tại phòng tiếp tân của Chủ tịch Hạ viện, ông Shiozaki đã trình bày tóm tắt các đề xuất với Chủ tịch Hạ viện Mori Eisuke, Phó Chủ tịch Ishii Kazuo và Chủ tịch Ủy ban Vận hành Quốc hội Yamaguchi Shunichi. Chủ tịch Mori nhận xét: 'Tôi coi đây là những kiến nghị cực kỳ ý nghĩa và hữu ích' và cho biết sẽ xem xét từng điểm, bao gồm các vấn đề cần sửa đổi luật, biện pháp ngân sách và thay đổi quy trình. Chủ tịch Thượng viện Sekiguchi Masakazu và các lãnh đạo Thượng viện cũng ủng hộ mạnh mẽ.

Kết luận và triển vọng

Ông Shiozaki nhấn mạnh rằng việc đưa ra đề xuất mới chỉ là bước đầu. Nhóm sẽ tham gia tích cực vào các cuộc thảo luận tại Ủy ban Vận hành Quốc hội và các nhóm dự án để hiện thực hóa các đề xuất. Lịch sử cải cách Quốc hội Nhật từng được nghị sĩ Furukawa Motohisa mô tả là 'chậm chạp nhưng đã tiến bộ'. Với sự hỗ trợ của công nghệ AI, nhóm hy vọng sẽ tạo ra bước tiến nhanh chóng. Họ cũng dùng AI để tạo video giải thích đề xuất, minh họa cho tương lai mà họ hướng tới.

Theo note

Ảnh: Kampus Production / Pexels