Theo CNBC, đề xuất của Thượng nghị sĩ Bernie Sanders rằng công chúng nên sở hữu một nửa ngành AI khó trở thành chính sách sớm, nhưng nó phản ánh một cuộc tranh luận rộng hơn: Làm thế nào người Mỹ có thể hưởng lợi nếu AI tạo ra hàng nghìn tỷ USD giá trị kinh tế mới? Nhiều ý tưởng đã được đưa ra, hầu hết chưa được kiểm chứng, nhưng rủi ro và sự phản đối ngày càng tăng khiến vấn đề trở nên quan trọng.

Bối cảnh và sự thay đổi quan điểm công chúng

Tài sản AI đã tích lũy nhanh chóng trên thị trường chứng khoán, nhưng nhiều người Mỹ vẫn bị hạn chế trong việc hưởng lợi từ sự tăng trưởng đó. Một cuộc khảo sát gần đây của Emerson College cho thấy chỉ 27% người Mỹ ủng hộ xây dựng trung tâm dữ liệu gần cộng đồng của họ, trong khi 63% phản đối. So với tháng 12/2025, khi 33% ủng hộ và 42% phản đối, tâm lý công chúng đã xấu đi rõ rệt. Will Hollingsworth, một cư dân Ohio, chia sẻ: 'Khi tôi thấy đề xuất trung tâm dữ liệu, tôi không thấy tiến bộ. Tôi thấy một canh bạc nơi các công ty công nghệ lớn lấy vàng còn chúng tôi trả hóa đơn.'

Trả tiền trực tiếp cho dữ liệu đào tạo AI

Jaron Lanier, nhà khoa học máy tính tại Microsoft Research, đề xuất mô hình 'phẩm giá dữ liệu' (data dignity), nơi mọi người được đền bù cho thông tin và đóng góp giúp tạo ra hệ thống AI. Ông cho rằng cần một mô hình kinh tế phân tán hơn. Raul Castro Fernandez, trợ lý giáo sư tại Đại học Chicago, ủng hộ hệ thống bồi thường kiểu tiền bản quyền: các công ty AI trả một phần lợi nhuận vào quỹ chung, phân phối dựa trên đóng góp dữ liệu. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu Nicholas Vincent và Brent Hecht cảnh báo việc định giá dữ liệu cá nhân cực kỳ chủ quan và có thể phản tác dụng: 'Nếu một công nghệ phụ thuộc vào đóng góp của hàng triệu người, giá trị mỗi cá nhân sẽ rất nhỏ, vậy tại sao phải tốn công ước tính?'

Công đoàn thế kỷ 21 và quyền tập thể

Matt Prewitt, chủ tịch RadicalxChange Foundation, đề xuất tạo ra một tầng lớp quyền pháp lý mới cho phép người dân cùng nhau định hình cách AI hoạt động, giống như công đoàn thời hiện đại. Theo ông, mọi người không thể từ bỏ các quyền này ở cấp độ cá nhân mà phải liên kết thành hiệp hội để thực thi. Glen Weyl, nhà kinh tế tại Microsoft, cho rằng chia nhỏ quyền sở hữu chỉ là 'băng cá nhân' và kêu gọi các mô hình sở hữu chung mới.

Thuế doanh nghiệp và giảm giờ làm

Dean Baker, nhà kinh tế đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách, ủng hộ các 'biện pháp cũ' như thuế doanh nghiệp cao hơn, thực thi chống độc quyền và bảo vệ lao động. Ông đề xuất yêu cầu công ty chuyển giao cổ phiếu không có quyền biểu quyết tương ứng với mức thuế mục tiêu (ví dụ 25% cổ phiếu cho thuế suất 25%). Ngoài ra, Baker nhấn mạnh một giải pháp đơn giản đã có tiền lệ toàn cầu: giảm giờ làm. 'Chúng ta đặt tuần làm việc 40 giờ từ 90 năm trước và chưa thay đổi. Nếu AI mang lại năng suất như hứa hẹn, hãy hạ ngưỡng xuống 32 giờ, hoặc thấp hơn. Tăng phí làm thêm giờ từ 50% lên 100%,' ông nói.

Theo CNBC

Ảnh: Jonathan Borba / Pexels