GPT-4 bản đồ cảm xúc – công trình do 2 nhà khoa học Nhật Bản thực hiện – cho thấy mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có thể xếp 99 từ chỉ cảm xúc vào không gian gần giống con người. Nghiên cứu được đăng trên tạp chí Scientific Reports ngày 10/7/2026.
Nhóm tác giả gồm Han Ke – trợ lý giáo sư tại Phòng thí nghiệm Sinh lý thần kinh, Viện Sinh học Cơ bản Nhật Bản (NIBB) – và Eiji Watanabe – phó giáo sư tại Đại học Nghiên cứu Cao cấp SOKENDAI, đồng thời là Trưởng phòng Phân tích AI của NIBB. Xuất phát từ những câu hỏi như “vui” và “ngạc nhiên” giống nhau bao nhiêu, hay “vui” và “buồn” cách xa bao nhiêu, họ muốn dùng AI để khảo sát bức tranh toàn cảnh của các từ cảm xúc.
Theo nhóm nghiên cứu, con người thường tự sắp xếp các từ như “vui”, “sợ”, “tức giận” dựa trên sự gần gũi hoặc khác biệt về nghĩa. Tuy nhiên, khi số lượng từ tăng lên, số cặp cần so sánh cũng tăng rất nhanh, khiến việc khảo sát toàn bộ bằng sức người trở nên khó khăn. Đây là lý do họ chuyển sang GPT-4.
GPT-4 bản đồ cảm xúc được tạo ra như thế nào?
Các nhà khoa học sử dụng “prompting”, tức kỹ thuật giao nhiệm vụ cho AI bằng câu văn tự nhiên, để yêu cầu GPT-4 đặt các từ chỉ cảm xúc vào một không gian. Trong không gian này, những từ có nghĩa gần nhau sẽ nằm gần nhau; những từ xa nghĩa hơn sẽ nằm cách xa hơn.
Kết quả do GPT-4 tạo ra sau đó được đối chiếu với bản đồ do con người sắp xếp. Dữ liệu cho thấy GPT-4 tái hiện được cấu trúc gần giống với cách con người tổ chức các từ cảm xúc, dù chỉ dựa trên những yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên.
| Yếu tố | Nội dung |
|---|---|
| Mô hình AI | GPT-4 |
| Số từ cảm xúc | 99 từ |
| Phương pháp | Prompting – giao việc bằng ngôn ngữ tự nhiên |
| So sánh | Kết quả AI với bản đồ do con người tạo |
| Tạp chí công bố | Scientific Reports, ngày 10/7/2026 |
Vì sao phải dùng 99 từ cảm xúc?
Khi chỉ dùng một vài từ, những cấu trúc tinh tế trong bản đồ cảm xúc dễ bị bỏ sót. Khi mở rộng lên 99 từ, nhóm nghiên cứu nhận thấy xuất hiện thêm một cấu trúc liên quan đến “arousal” – mức độ kích thích/phấn khích của cảm xúc.
Điều này có nghĩa bản đồ cảm xúc không chỉ cho thấy các từ như vui, buồn, giận, sợ gần hay xa nhau, mà còn phản ánh mức độ “nóng” hay “lạnh” của từng trạng thái. Chiều cấu trúc này khó nhận ra khi khảo sát ở quy mô nhỏ, nhưng hiện rõ khi GPT-4 xử lý đủ 99 từ.
Kết quả có ý nghĩa gì?
Theo nghiên cứu, kết quả cho thấy một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) như GPT-4 có thể tái hiện mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các khái niệm trừu tượng. Nhờ vậy, các nhà khoa học có thêm công cụ để khám phá cách con người tổ chức cảm xúc và ngôn ngữ.
Công trình do Viện Sinh học Cơ bản thuộc Tổ chức Nghiên cứu Khoa học Tự nhiên Nhật Bản phối hợp với Đại học Nghiên cứu Cao cấp SOKENDAI thực hiện. Bài báo được đăng trên tạp chí Scientific Reports ngày 10/7/2026.
Ý nghĩa với người đọc Việt Nam
Với người dùng Việt Nam sử dụng các trợ lý AI như ChatGPT, nghiên cứu này cho thấy GPT-4 không chỉ trả lời câu hỏi mà còn có thể phân tích những khái niệm trừu tượng như cảm xúc. Điều này mở ra tiềm năng ứng dụng trong giáo dục, nghiên cứu tâm lý ngôn ngữ và chăm sóc sức khỏe tinh thần, khi các công cụ AI ngày càng phổ biến tại Việt Nam.
Theo Nibb
Ảnh: AbsolutVision / Pixabay
