Chip Trung Quốc khởi đầu từ Loongson 1 – CPU (bộ xử lý trung tâm) đa dụng đầu tiên do nước này tự nghiên cứu – chạy thành công ngày 10/8/2002; năm 2026, tròn 24 năm sau, Trung Quốc đã có chip 4nm BYD cùng nhiều thế hệ chip tự chủ từ vi xử lý, LED đến 5G.
Loongson 1 ra mắt chính thức ngày 28/9/2002, mở đầu hành trình từ con số 0 của ngành chip nội địa.
Bối cảnh: Vì sao Trung Quốc phải tự làm chip?
Vào những năm 1990, các nước phương Tây chủ chốt ký Thỏa thuận Wassenaar, phong tỏa toàn diện việc chuyển giao công nghệ mũi nhọn – gồm cả máy tính – cho Trung Quốc. Thời điểm đó, từng có người trong ngành nghi ngờ liệu người Trung Quốc có làm nổi chip của chính mình hay không.
Chip (vi mạch bán dẫn) là linh kiện điều khiển gần như mọi thiết bị điện tử, từ máy tính, điện thoại, tivi, đèn LED đến trạm 5G và ô tô hiện đại. Một quốc gia không có chip nội địa sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu ở tầng lõi của sản phẩm.
Chip Trung Quốc đã đi qua những cột mốc nào?
Hành trình 24 năm của chip Trung Quốc có thể tóm tắt qua loạt sự kiện dưới đây, từ chip máy tính đầu tiên cho tới chip điều khiển ô tô thông minh.
| Thời điểm | Sự kiện | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 10/8/2002 | Chip Loongson 1 chạy thành công | CPU đa dụng đầu tiên do Trung Quốc tự nghiên cứu; máy tính hiện dòng lệnh "login:" |
| 28/9/2002 | Loongson 1 ra mắt chính thức | Bước từ không có CPU nội địa đến sản phẩm đầu tiên |
| 22/1/2005 | Chip TV số Zhongshi No.1 | Chip truyền dẫn mặt đất cho TV số tự thiết kế, được kiểm định tại Thượng Hải |
| 2/7/2005 | Chip TV Xinxin | Chip TV do hãng điện tử Hisense nghiên cứu phát triển |
| 20/4/2011 | Chip nhớ PCRAM | Chip nhớ thay đổi pha có quyền sở hữu trí tuệ tự chủ |
| 18/5/2011 | Chip ứng dụng Bắc Đẩu | Chip định vị vệ tinh tự chủ, trưng bày tại hội nghị chuyên ngành điều hướng vệ tinh |
| 1/1/2016 | Chip LED nền silicon | Phát ánh sáng xanh; Trung Quốc là nước thứ ba sau Nhật Bản, Mỹ làm chủ công nghệ LED xanh |
| 28/2/2017 | Chip Surge S1 của hãng điện thoại Xiaomi | Chip đầu tiên do Xiaomi tự phát triển, do Chủ tịch Xiaomi Lei Jun giới thiệu |
| 26/5/2019 | Chipset (bộ vi mạch) trạm gốc 5G của hãng công nghệ Huawei | Chip tự nghiên cứu, trưng bày tại Triển lãm Dữ liệu lớn |
| 28/11/2023 | CPU Loongson 3A6000 | CPU đa dụng thế hệ mới tự nghiên cứu, phát hành tại Bắc Kinh |
| 26/6/2025 | CPU Loongson 3C6000 | Ra mắt với chủ đề lấy từ thơ Mao Trạch Đông |
| 28/5/2026 | Chip Xuanji A3 của BYD | Chip 4nm phục vụ lái thông minh do BYD tự phát triển, trưng bày tại trụ sở Thâm Quyến |
Ngoài các mốc trên, giai đoạn 2020–2026 còn ghi nhận chip SoC (hệ thống trên một vi mạch) Bắc Đẩu-3 hai tần số độ chính xác cao, chip băng gốc (baseband, chuyên xử lý tín hiệu vô tuyến) ứng dụng học Bayes cho nghiên cứu 6G, chip quang tử (dùng ánh sáng thay dòng điện), chip Zhuangzi 2.0 và chip laser. Điều đó cho thấy chip Trung Quốc đã không còn dừng lại ở máy tính mà lan rộng sang định vị vệ tinh, viễn thông, chiếu sáng và sản xuất công nghiệp.
Từ "thiếu chip, thiếu hồn" đến chip 4nm BYD
Hành trình chip Trung Quốc từng trải qua giai đoạn "thiếu chip, thiếu hồn" – tức vừa thiếu phần cứng lõi vừa thiếu nền tảng công nghệ – cùng cảm giác "bị siết cổ" khi công nghệ lõi bị phong tỏa. Sau đó, lần lượt các dòng chip nội địa xuất hiện, minh chứng cho hai chặng "từ không có đến có" và "từ có đến tốt".
Năm 2025, Loongson 3C6000 ra mắt với chủ đề "nay đã có dây thừng dài trong tay", trích từ bài từ "Thanh bình nhạc · Lục Bàn Sơn" của Mao Trạch Đông, ngụ ý câu tiếp theo: "bao giờ trói được rồng xanh?". Đến tháng 5/2026, chip Xuanji A3 – chip 4nm phục vụ lái thông minh do BYD tự phát triển – được trưng bày tại trụ sở của hãng ở Thâm Quyến.
Chip 4nm nghĩa là kích thước bóng bán dẫn trên vi mạch khoảng 4 nanomet; tiến trình càng nhỏ thường mang lại hiệu năng cao hơn và tiêu thụ điện năng ít hơn. Việc BYD – hãng ô tô Trung Quốc – tự làm chip cho ô tô cho thấy nhu cầu chip nội địa đã lan rộng ngoài máy tính và điện thoại.
Ý nghĩa với người đọc Việt Nam
Người Việt quen thuộc với điện thoại Xiaomi, TV Hisense, xe BYD và các sản phẩm công nghệ của Huawei – những thương hiệu đang hiện diện tại Việt Nam. Khi các hãng này tự chủ được chip, sản phẩm bán ra có thể bớt phụ thuộc vào một số nhà cung cấp nước ngoài, từ đó ảnh hưởng tới chuỗi cung ứng, giá thành và tốc độ ra mắt sản phẩm mới.
Điều này không có nghĩa chip Trung Quốc ngay lập tức thay đổi thị trường Việt Nam, nhưng đáng để người dùng quan tâm theo dõi, bởi công nghệ bên trong những chiếc điện thoại, ô tô hay trạm 5G họ đang dùng có thể được làm chủ ngày càng nhiều hơn ở khâu chip.
Ảnh: Jakub Pabis / Pexels
