Greenwashing thời trang: Shein, Zara, H&M 'tẩy xanh' ra sao?

Greenwashing thời trang (tẩy xanh) là hành vi đánh lừa công chúng tin rằng doanh nghiệp làm nhiều hơn cho môi trường so với thực tế. Trong ngành này, 53% tuyên bố “xanh” bị mơ hồ hoặc sai lệch; 9% vụ kiện greenwashing trong 10 năm thuộc ngành dệt may.

Greenwashing thời trang là gì? Vì sao ngành may mặc dễ bị “tẩy xanh”?

Ngành thời trang nổi tiếng gây hại môi trường trên toàn chuỗi cung ứng. Khi nhu cầu fast fashion tăng cao, các thương hiệu áp dụng mô hình khuyến khích sản xuất thừa, sử dụng tài nguyên khốc liệt và gây ô nhiễm. Áp lực từ người tiêu dùng và chính phủ buộc các công ty phải “bán” sự bền vững. Khảo sát cho thấy 65% người tiêu dùng thời trang quan tâm đến môi trường và sẵn sàng chi nhiều hơn cho sản phẩm bền vững – mảnh đất màu mỡ để greenwashing nở rộ.

Shein, Zara, H&M: Ba “ông lớn” bị bóc mẽ

Shein – thương hiệu fast fashion lớn nhất tại Mỹ và nhà bán lẻ online-only lớn nhất thế giới – ra mắt chiến dịch “EvoluShein” vào tháng 4/2022, quảng bá vật liệu “xanh”, “tái chế” và kinh tế tuần hoàn. Tháng 8/2025, cơ quan cạnh tranh Italy phạt Shein 1,16 triệu USD vì tuyên bố gây hiểu lầm; một tháng trước, hãng nhận án phạt 40 triệu euro từ Cơ quan cạnh tranh Pháp. Các nhà phê bình chỉ ra Shein chỉ nhấn mạnh cải tiến nhỏ nhặt hoặc bắt buộc, trong khi sản xuất dựa trên nhịp độ 10.000 thiết kế mới mỗi ngày, kéo theo lao động bị bóc lột, ô nhiễm và dấu chân carbon khổng lồ. Shein cam kết giảm 25% khí thải vào 2030, nhưng khí thải tăng gấp đôi từ 2022 lên 2023 và tăng 23,1% trong 2024.

Zara, nhà tiên phong fast fashion, giới thiệu nhãn “Join Life” từ 2015 dưới công ty mẹ Inditex, quảng bá chất liệu “thân thiện” như cotton hữu cơ, polyester tái chế và lyocell. Đến 2023, nhãn bị gỡ bỏ vì “không còn cần thiết”. Dù một số sản phẩm dùng chất liệu “xanh” hơn, mô hình kinh doanh của Zara vẫn không bền vững. Chương trình “Pre-Owned” (2022) chỉ giải quyết phần cuối vòng đời, không ngăn sản xuất thừa và đẩy trách nhiệm sang người tiêu dùng.

H&M, nhà bán lẻ Thụy Điển, vướng rắc rối với “Conscious Collection” từ 2010, quảng bá cotton, lanh, polyester tái chế và lyocell. Năm 2022, hãng bị kiện và điều tra về độ chính xác của tuyên bố, sau đó ngừng tiếp thị dòng “Conscious”. Báo cáo của Quartz cho thấy H&M dùng thẻ điểm môi trường phóng đại, thậm chí sai. Chương trình “Let's Close the Loop” (2013) bị Aftonbladet phanh phui năm 2023: một số quần áo gửi tái chế bị thất lạc hoặc bán cho bên thứ ba, di chuyển hàng nghìn dặm, góp phần vào khủng hoảng rác dệt may ở châu Âu và các nước đang phát triển.

Nhận diện “tẩy xanh”: Bảy tội lỗi phổ biến và quy định pháp lý

COSH phát triển khung “Bảy Tội Lỗi” của greenwashing, dựa trên “Six Sins” của TerraChoice (2007) và bổ sung bởi UL Solutions. Các chiêu trò gồm: thuật ngữ mơ hồ như “eco-friendly”, “all-natural”; che giấu đánh đổi; không có bằng chứng; nhấn mạnh yếu tố không liên quan hoặc bắt buộc; so sánh với đối thủ mà bỏ qua tác hại toàn ngành; giả mạo chứng nhận bên thứ ba; và nói dối trực tiếp.

Một số quy định đã được ban hành: Mỹ có “Green Guides” của FTC (sửa đổi lần đầu từ 2012), Anh có “Green Claims Code”, EU có chỉ thị “Empowering Consumers for the Green Transition”. Tuy nhiên, việc thực thi khó khăn do khác biệt quy định, hạn chế nguồn lực và thiếu hiểu biết của người tiêu dùng. Người mua nên tự nghiên cứu qua Good on You, B Corp, FTC Green Guides và Ecolabel Index.

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

Shein, Zara và H&M đều là những thương hiệu quen thuộc với tín đồ thời trang Việt Nam. Việc tỉnh táo trước greenwashing giúp người mua Việt không bị “dắt mũi” bởi nhãn mác hào nhoáng và tạo áp lực để thương hiệu minh bạch hơn. Hãy kiểm tra nguồn gốc thông tin, tìm chứng nhận rõ ràng và đặt câu hỏi về chuỗi sản xuất, thay vì tin vào chiếc nhãn “eco-friendly”.

Theo Earth Day

Ảnh: K / Pexels