Trí tuệ nhân tạo (AI) đã tái cấu trúc thị trường chứng khoán Đài Loan, khiến chỉ số TAIEX phụ thuộc nặng nề vào TSMC và tạo ra sự biến động lớn khi kỳ vọng thay đổi, như thể hiện qua đợt giảm kỷ lục 2.953,71 điểm (6,47%) vào ngày 17/7/2026. Ngay sau khi TSMC công bố doanh thu quý II đạt 40,2 tỷ USD với biên lợi nhuận gộp 67,7% nhờ nhu cầu chip AI toàn cầu, thị trường lại lao dốc do kỳ vọng đã vượt quá kết quả thực tế. Nhà đầu tư nước ngoài bán ròng 189,04 tỷ Đài tệ, kéo giá TSMC giảm 180 Đài tệ, và dù nhà đầu tư cá nhân mua vào kỷ lục qua giao dịch lẻ, họ không thể cân bằng được áp lực bán.

Sự thống trị của TSMC: 'ngọn núi thiêng' chi phối toàn bộ chỉ số

Tính đến tháng 5/2026, TSMC chiếm 43,8% tổng vốn hóa thị trường chứng khoán Đài Loan. Ba công ty hàng đầu – TSMC, Delta Electronics và MediaTek – nắm giữ 52% vốn hóa. Mỗi biến động 1 Đài tệ trong giá cổ phiếu TSMC làm TAIEX thay đổi khoảng 8 điểm. Cú giảm 180 Đài tệ của TSMC vào ngày 17/7 đã xóa sổ khoảng 1.430 điểm, gần một nửa mức giảm kỷ lục của chỉ số. TSMC được ví như 'ngọn núi thiêng bảo vệ quốc gia', trở thành kênh tài chính chính giữa Đài Bắc và Phố Wall: khi cổ phiếu công nghệ Mỹ tăng nhờ chi tiêu AI, tâm lý thị trường Đài Loan cải thiện; ngược lại, khi cổ phiếu bán dẫn Mỹ giảm, TAIEX thường mở cửa thấp hơn.

Hai hệ thống nhà đầu tư: cá nhân trong nước chiếm 52% giao dịch, nước ngoài nắm 47% giá trị

Thị trường Đài Loan vận hành qua hai 'hệ thống thần kinh' kết nối nhưng không đồng bộ. Một bên là nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, phản ứng với xu hướng công nghệ Mỹ, chính sách Fed và phân bổ quỹ toàn cầu. Bên kia là nhà đầu tư cá nhân trong nước (sanhu) giao dịch qua tài khoản môi giới nội địa và ứng dụng di động. Năm 2025, cá nhân trong nước chiếm 52,11% giá trị giao dịch trên TWSE, trong khi nhà đầu tư nước ngoài chiếm 35,28%. Con số này vượt xa Nhật Bản (25,5% từ cá nhân) và Mỹ (khoảng 18%). Tuy nhiên, nhà đầu tư nước ngoài lại nắm 47,42% giá trị vốn hóa niêm yết. Như vậy, khối ngoại kiểm soát giá trị và ảnh hưởng đến các công ty lớn, trong khi khối nội tạo ra phần lớn thanh khoản hàng ngày. Nhiều nhà đầu tư Đài Loan có phản xạ 'mua khi yếu', coi những đợt giảm mạnh là cơ hội tích lũy, điều này trái ngược với cách định giá của nhà đầu tư nước ngoài.

Cú sốc ngày 17/7/2026: khi kỳ vọng vượt quá thực tế

Báo cáo lợi nhuận của TSMC ngày 16/7 rất mạnh, nhưng kỳ vọng đã tăng cao hơn. Nhà đầu tư tự hỏi liệu tăng trưởng và biên lợi nhuận có thể tiếp tục vượt dự báo hay không. Wang Jung-hsu, CEO của Marbo Investment Consulting, nhận xét: khi báo cáo không có động lực tích cực bất ngờ, nhà đầu tư thường chốt lời. Lượng bán của khối ngoại lớn đến mức giao dịch lẻ kỷ lục của cá nhân trong nước không thể bù đắp. Chen Yi-kuang, chủ tịch Fubon Investment Consulting, mô tả Đài Loan là 'chim hoàng yến trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu': hưởng lợi sớm khi chi tiêu AI tăng, nhưng thị trường tập trung có thể phản ứng đầu tiên và mạnh mẽ khi kỳ vọng thay đổi.

Rủi ro từ tập trung và quy tắc thị trường

Sự tập trung vào một vài cổ phiếu, đặc biệt là TSMC, khiến thị trường dễ tổn thương. Hai hệ thống nhà đầu tư – cá nhân trong nước và tổ chức nước ngoài – thường phản ứng khác nhau trước cùng một cú sốc: vào ngày 9/6/2026, TAIEX phục hồi 1.201,66 điểm dù khối ngoại bán ròng 91,73 tỷ Đài tệ, nhờ lực mua của cá nhân trong nước. Tuy nhiên, khi cả hai cùng thận trọng, sự tập trung có thể biến một điều chỉnh công nghệ toàn cầu thành cú sốc nội địa lớn. Ngoài ra, quy tắc đóng cửa thị trường khi có bão cũng tạo rủi ro. Ngày 10/7/2026, bão Bavi khiến Đài Bắc tuyên bố nghỉ do thời tiết, tự động đóng cửa sở giao dịch chứng khoán trong khi thị trường quốc tế vẫn mở và tăng điểm. Nhà đầu tư dài hạn bị chậm khám phá giá, nhà đầu tư trong ngày mất cơ hội giao dịch. Nghị sĩ Đảng Dân chủ Tiến bộ Chung Chia-pin sau đó lập luận rằng một sàn giao dịch phục vụ chuỗi cung ứng toàn cầu cần xem xét duy trì hoạt động ngay cả khi thời tiết xấu.

Tác động lên thị trường nhà đất

AI cũng thay đổi mối quan hệ giữa thị trường chứng khoán và bất động sản. Vào tháng 4/2026, tiền gửi thanh toán chứng khoán đạt kỷ lục 4,3 nghìn tỷ Đài tệ, tăng 33,5% so với cùng kỳ năm trước, trong khi dư nợ vay mua nhà chỉ tăng 4,5%. Lai Chih-chang, nhà nghiên cứu tại Great Home Realty, mô tả đây là mô hình 'cổ phiếu mạnh, nhà đất yếm' hiếm hoi. Ông chỉ ra rằng kiểm soát tín dụng khiến việc tài trợ bất động sản khó khăn, trong khi lợi nhuận từ thị trường chứng khoán hấp dẫn hơn, khiến một số nhà đầu tư tiềm năng giữ tiền trong cổ phiếu. Tuy nhiên, dòng tiền có thể đảo chiều: lợi nhuận chứng khoán sau đó có thể trở thành tiền đặt cọc mua nhà, hoặc một điều chỉnh AI nghiêm trọng có thể làm giảm tài sản hộ gia đình và trì hoãn việc mua nhà.

Kết luận: tương lai của TWSE phụ thuộc vào cân bằng

AI đã 'tái cấu trúc' TWSE thành thị trường đặc thù với ba lực lượng: phụ thuộc cực đoan vào TSMC, nhà đầu tư cá nhân hoạt động mạnh, và các tổ chức nước ngoài phản ứng với tín hiệu từ Phố Wall. Sự kết hợp này mang lại cho Đài Loan khả năng tiếp cận đặc biệt với của cải do AI tạo ra, nhưng cũng khiến thị trường nhạy cảm bất thường với thay đổi kỳ vọng toàn cầu. Mở rộng thị trường thông qua nhiều niêm yết hơn trong lĩnh vực phần mềm, dịch vụ số, y tế và AI ứng dụng có thể giảm sự phụ thuộc vào TSMC và ngành công nghiệp bán dẫn. Tương lai của TWSE phụ thuộc vào việc giữ cân bằng giữa hai hệ thống, không để mỗi biến động AI từ Phố Wall trở thành cơn động kinh ở Đài Bắc.

Theo Taipei Times

Ảnh: RDNE Stock project / Pexels