Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ vào thứ Tư (ngày 6/7/2026), trong bối cảnh quan hệ với các đồng minh châu Âu căng thẳng vì các bất đồng về Greenland, chi tiêu quốc phòng và cuộc chiến Iran. Trump đến Thổ Nhĩ Kỳ vào thứ Ba (ngày 5/7/2026) và sẽ gặp Tổng thống Recep Tayyip Erdogan trước hội nghị với toàn bộ liên minh phòng thủ vào ngày hôm sau, theo người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly.

Quan hệ Mỹ-NATO xấu đi kể từ chiến tranh Iran

Quan hệ giữa Washington và NATO vốn không mấy ấm áp dưới thời Trump nay còn tồi tệ hơn kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến tranh chống Iran vào ngày 28/2. Cuộc xung đột đã gây ra khủng hoảng năng lượng toàn cầu khi việc đóng cửa eo biển Hormuz làm ngừng trệ các chuyến hàng dầu khí. Các đồng minh của Mỹ, những nước không được tham vấn trước các cuộc không kích, đang phải vật lộn với hậu quả.

Trump đã chỉ trích một số thành viên NATO từ chối cho Mỹ sử dụng căn cứ quân sự để thực hiện các cuộc không kích ban đầu và không giúp Mỹ mở lại eo biển. Tổng thống cũng chỉ trích các đối tác vì không nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP và liên tục đặt câu hỏi liệu Mỹ có nhận được đủ từ các đồng minh hay không.

Đại sứ Mỹ tại NATO Matt Whitaker nói với các phóng viên: “Tổng thống Trump mong đợi tất cả các đồng minh hành động ngay lập tức và không chỉ đi theo con đường bền vững đến mức 5%, mà còn đạt 5% càng sớm càng tốt.” Ông gọi việc tăng chi tiêu quốc phòng châu Âu là “thực sự quan trọng”.

Mỹ rút quân khỏi châu Âu và tham vọng Greenland

Mỹ đã làm các đồng minh lo ngại trong những tháng gần đây với các thông báo thay đổi về việc rút quân và nguồn lực khỏi châu Âu. Washington cho biết sẽ rút 5.000 binh sĩ khỏi lục địa này và cắt giảm các tài sản quân sự mà Mỹ sẽ cung cấp trong trường hợp khủng hoảng.

Tổng thống cũng làm các nước châu Âu tức giận với mục tiêu thâu tóm Greenland, một phần lãnh thổ của đồng minh NATO là Đan Mạch. Một quan chức Mỹ cho biết Trump vẫn muốn mua lại lãnh thổ này nhưng đang tìm kiếm các lựa chọn khác trước sự phản đối của châu Âu.

Nỗ lực xoa dịu của NATO và phản ứng của Trump

Cuối tháng trước, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã cố gắng xoa dịu căng thẳng trong chuyến thăm Washington. Rutte ca ngợi Trump vì đã thúc đẩy các nước tăng chi tiêu quốc phòng và khẳng định các đồng minh châu Âu đang sát cánh cùng Washington. Tuy nhiên, Trump dường như không mấy lay chuyển, nhắc lại rằng các đồng minh không ở đó vì Mỹ. Rutte, người từng ca ngợi Trump là “bố già” của NATO, đã phải đối mặt với chỉ trích từ châu Âu vì cách tiếp cận quá phục tùng tổng thống Mỹ.

Trước hội nghị thượng đỉnh Nhóm G7 tháng trước, các quan chức cấp cao của Mỹ cho biết Washington hài lòng với việc chuyển giao một số nghĩa vụ quốc phòng cho các nước châu Âu và muốn nhiều hơn nữa.

Xung đột Ukraine và triển vọng hòa đàm

Trump, người có mối quan hệ lên xuống với Zelenskyy, từng cam kết với tư cách ứng cử viên tổng thống sẽ kết thúc chiến tranh Nga-Ukraine trong vòng một ngày sau khi nhậm chức. Ông đã thất vọng vì không thể làm được điều đó. Các nhà lãnh đạo châu Âu, những người bị Trump chỉ trích vì ủng hộ yếu ớt cho cuộc chiến của ông ở Iran, đã kêu gọi nỗ lực mới của Mỹ và châu Âu để hỗ trợ các cuộc đàm phán hòa bình mới giữa Nga và Ukraine. Nhà Trắng đã bận tâm nhiều tháng với cuộc xung đột ở Iran, khiến các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian giữa Kyiv và Moscow bị đình trệ.

Trump đã nói chuyện với Tổng thống Nga Vladimir Putin vào thứ Bảy (ngày 2/7/2026) về Ukraine và hội nghị thượng đỉnh sắp tới, theo trợ lý chính sách đối ngoại Điện Kremlin Yuri Ushakov.

Ukraine ngày càng nhắm mục tiêu sâu trong lãnh thổ Nga bằng máy bay không người lái và tên lửa tầm xa, thể hiện sức mạnh trước đối thủ lớn hơn nhiều. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ nói với các phóng viên vào Chủ nhật (ngày 3/7/2026) rằng chính quyền vẫn coi cuộc xung đột là cuộc chiến mà không bên nào đạt được nhiều tiến triển. Trump sẽ nói chuyện với Zelenskyy về việc cố gắng kết thúc chiến tranh, quan chức giấu tên cho biết.

Putin cho biết ông sẵn sàng tiếp tục đàm phán với các đặc phái viên Mỹ về việc kết thúc chiến tranh, nhưng đã bác bỏ đề xuất ngừng các cuộc tấn công tầm xa đã gây thiệt hại cho cả hai bên. Điện Kremlin đưa ra các yêu sách tối đa về lãnh thổ Ukraine, bao gồm cả vùng đất mà Nga không chiếm được bằng vũ lực trong cuộc chiến đã bước sang năm thứ năm. Vào tháng 6, Putin đã từ chối lời đề nghị đàm phán trực tiếp từ Zelenskyy.

Theo The Spokesman-Review

Ảnh: balouriarajesh / Pixabay