Cuối tuần trước, chính quyền Trump đã áp mức thuế 25% mới lên hầu hết hàng xuất khẩu của Brazil, có hiệu lực từ ngày 22/7. Động thái này được Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đưa ra sau cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại 1974, vốn cho phép USTR điều tra các hoạt động thương mại của nước ngoài và đề xuất thuế trừng phạt nếu thấy không hợp lý hoặc phân biệt đối xử.

Lý do Mỹ áp thuế lên Brazil

USTR viện dẫn hệ thống thanh toán kỹ thuật số Pix của Brazil, thuế ethanol, nạn phá rừng và việc Brasília từ chối tuân theo các nền tảng công nghệ Mỹ về kiểm duyệt nội dung là những lý do cho các biện pháp trừng phạt mới. Mặc dù các mức thuế này chỉ áp dụng cho một phần nhỏ hàng xuất khẩu của Brazil, chúng có cơ sở pháp lý vững chắc và khó bị đảo ngược hơn so với mức thuế 50% toàn diện năm ngoái, vốn đã bị Tòa án Tối cao bác bỏ vào tháng 2. Các mặt hàng chủ lực như cà phê, thịt bò và nước cam được miễn thuế, nhưng quần áo, thép, đường và giấy thì không.

Phản ứng từ Brazil và góc nhìn chính trị

Bộ trưởng Ngoại giao Brazil Mauro Vieira cho biết các nhà đàm phán Mỹ muốn “mở cửa hoàn toàn, không hạn chế và độc quyền” toàn bộ các ngành kinh tế Brazil mà không có lợi ích tương xứng cho doanh nghiệp Brazil. Ông cũng lưu ý rằng 76% hàng nhập khẩu của Mỹ vào Brazil được miễn thuế và Mỹ đang thặng dư thương mại với Brazil. Theo Vieira, điều thực sự khiến Washington khó chịu là Brazil “không cúi đầu” trước các yêu cầu mà lẽ ra sẽ là “sự đầu hàng”.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio từng cáo buộc Tổng thống Lula da Silva đặt “cái tôi của mình” lên trên thỏa thuận, coi thuế quan là “cái giá” Brazil phải trả vì không đàm phán “thiện chí”. Đối với chính quyền này, bất kỳ quốc gia nào khẳng định lợi ích riêng của mình, dù là về cơ sở hạ tầng thanh toán, chính sách nhiên liệu sinh học hay quy định môi trường, đều là sự xúc phạm cần bị trừng phạt.

Hệ thống Pix và ethanol: Mỹ phàn nàn, Brazil bất bình

Hệ thống thanh toán Pix, bị chính quyền Trump coi là âm mưu bảo hộ chống lại Visa và Mastercard, thực chất là một cơ sở hạ tầng công cộng miễn phí thành công rực rỡ, giúp mở rộng tiếp cận tài chính cho người nghèo và lao động phi chính thức ở Brazil. Washington phản đối nó vì muốn tiếp cận thị trường cho các công ty tài chính Mỹ. Về ethanol, Mỹ phàn nàn về mức thuế 18% của Brazil đối với ethanol Mỹ, trong khi Mỹ đánh thuế đường nhập khẩu trên hạn ngạch (bao gồm hầu hết đường Brazil) với mức hiệu dụng gần 100%, gấp khoảng 5 lần.

Tác động đến bầu cử Brazil và Flavio Bolsonaro

Thượng nghị sĩ Flavio Bolsonaro, con trai cựu tổng thống Jair Bolsonaro và là đối thủ tiềm năng của Lula trong cuộc bầu cử tháng 10, đã đến Washington vào tháng 5 gặp Trump, Rubio và các quan chức cấp cao. Ông trở lại vận động USTR vào tháng 7, yêu cầu trì hoãn 180 ngày để thuế quan không có hiệu lực trước khi người Brazil bỏ phiếu. Ông lập luận rằng áp thuế lúc này sẽ trao cho Lula “chiến thắng chính trị” mà chiến dịch của ông đang “dàn dựng”. Lula đã cáo buộc thượng nghị sĩ này phạm “thêm một hành động phản bội Tổ quốc”.

Bất chấp các cuộc thảo luận riêng, thuế quan vẫn được áp dụng đúng lịch, bốn tháng trước cuộc bầu cử. Một cuộc thăm dò của Genial/Quaest công bố cùng ngày cho thấy 51% người Brazil tin rằng Flavio Bolsonaro đã khuyến khích chiến dịch gây sức ép của Washington nhằm làm suy yếu chính phủ Lula, tăng từ 47% một tháng trước đó; chỉ 30% chấp nhận lời giải thích của ông rằng ông vận động chống thuế quan. 42% cho biết thuế quan mới khiến họ có nhiều khả năng bỏ phiếu cho Lula hơn; chỉ 27% nói điều tương tự về Flavio.

Nếu thuế quan nhằm nghiêng cán cân bầu cử về phía một chính phủ dễ bảo hơn, bằng chứng cho thấy chúng có thể đang củng cố lập luận của Lula rằng Washington dùng chính sách thương mại để can thiệp vào chính trị nội bộ Brazil. Chính quyền Lula đã nói rõ sẽ không chấp nhận các điều khoản của Washington. Cử tri Brazil sẽ có tiếng nói riêng vào tháng 10 tới, trong cuộc bầu cử tổng thống mà chiến dịch gây sức ép của Washington là một vấn đề nóng.

Theo Responsible Statecraft

Ảnh: fill / Pixabay