Phong trào biểu tình tại Albania, khởi phát từ cuối tháng 5/2026 tại Zvërnec gần Vlorë, đã lan rộng ra thủ đô Tirana và kéo dài 46 ngày liên tiếp. Mỗi tối, người dân tập trung tại quảng trường Skanderbeg, diễu hành đến văn phòng thủ tướng, đòi hỏi trách nhiệm giải trình và chấm dứt tham nhũng. Nguyên nhân trực tiếp là dự án khu nghỉ dưỡng xa xỉ trị giá 1 tỷ USD do Jared Kushner, con rể cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump, công bố năm 2024 trên đảo Sazan và bờ biển Zvërnec.

Dự án của Kushner và phản ứng của người dân

Năm 2024, Jared Kushner công bố kế hoạch phát triển khu nghỉ dưỡng xa xỉ trên đảo Sazan, nơi từng là doanh trại quân đội, cùng 5 dặm bờ biển tại Zvërnec. Ivanka Trump, vợ Kushner, mô tả họ 'tìm thấy' hòn đảo này trong một chuyến du ngoạn bằng thuyền. Tuy nhiên, khu vực này thuộc vùng đất ngập nước được bảo vệ Vjosë-Nartë, nơi có đường di cư của chim và môi trường sống của 70 loài có nguy cơ tuyệt chủng. Hàng rào thép gai bất ngờ xuất hiện trên bãi biển Zvërnec, chặn lối đi công cộng, đã châm ngòi cho cuộc xung đột giữa bảo vệ tư nhân và người dân địa phương.

Phong trào 'Cách mạng Hồng hạc' lan rộng

Phong trào được gọi là 'Cách mạng Hồng hạc' (Flamingo Revolution) – lấy cảm hứng từ loài hồng hạc sống trong đầm phá bị đe dọa. Arilda Lleshi, một nhà hoạt động, cho biết người dân Albania cảm thấy đất nước đang trở thành 'thiên đường cho người nước ngoài, nhưng địa ngục trần gian cho người Albania'. Các cuộc biểu tình thu hút nhiều gia đình, từ người già đến trẻ em, và được đánh giá là một trong những cuộc vận động đường phố lớn nhất và bền bỉ nhất kể từ khi chế độ cộng sản sụp đổ đầu những năm 1990. Xhemal Xherri, nhà bảo tồn từ tổ chức PPNEA, nhấn mạnh tính chất hòa bình của các cuộc biểu tình.

Phản ứng của chính phủ và các cuộc điều tra

Thủ tướng Edi Rama lên án các cuộc biểu tình, cho rằng có sự can thiệp nước ngoài và tình cảm chống Trump. Rama tuyên bố: 'Bất kỳ ai cố gắng kéo Albania xuống sẽ không bao giờ thành công'. Ông bảo vệ dự án đầu tư 4 tỷ euro (4,7 tỷ USD) và khẳng định sẽ không dừng lại khi ông còn nắm quyền. Trong khi đó, Văn phòng công tố đặc biệt (SPAK) đã mở cuộc điều tra về việc làm giả giấy tờ đất đai liên quan đến dự án, nhắm vào doanh nhân Artur Shehu, người đang bị truy nã vì rửa tiền từ ma túy. Đại diện Sazan Real Estate Development LLC – đơn vị quản lý dự án hiện tại – khẳng định họ không phải là đối tượng điều tra và tin rằng việc mua đất là hợp pháp.

Bối cảnh tham nhũng và bất bình đẳng

Albania là một trong những nền kinh tế nghèo nhất châu Âu, với tỷ lệ di cư ròng cao, đặc biệt là giới trẻ. Ngành du lịch tăng 82% năm 2024 so với 2019, chiếm 22% GDP, nhưng kéo theo chi phí sinh hoạt tăng và tư nhân hóa không gian công cộng như bãi biển. Blendi Kajsiu, nhà khoa học chính trị, chỉ trích chính phủ tập trung vào các dự án xa xỉ như bến du thuyền, khu nghỉ dưỡng, trong khi hệ thống y tế và giáo dục đang khủng hoảng. Người biểu tình yêu cầu Rama từ chức, nhưng cơn giận của họ nhắm vào toàn bộ tầng lớp chính trị, bao gồm cả lãnh đạo đối lập Sali Berisha.

Tương lai của phong trào và dự án

Hiện tại, việc xây dựng gần Zvërnec đã tạm dừng, nhưng Xherri cho rằng cuộc chiến chưa kết thúc. Erida Skëndaj, người đứng đầu Ủy ban Helsinki Albania, nhấn mạnh vấn đề cốt lõi là pháp quyền và sự tham gia của người dân. Các cuộc biểu tình cho thấy người Albania không chống lại đầu tư nước ngoài, nhưng đòi hỏi minh bạch và trách nhiệm giải trình. Phong trào tiếp tục là thách thức lớn đối với chính phủ của Thủ tướng Rama.

Theo The American Prospect

Ảnh: Vy Dum / Pexels