Cuộc bầu cử tổng thống Colombia diễn ra vào Chủ nhật (20/6/2026) đang bị chi phối bởi cuộc xung đột nội bộ leo thang và tàn bạo, khi các nhóm vũ trang bất hợp pháp đã tăng gấp đôi số lượng thành viên trong 5 năm qua. Hàng trăm nghìn người đã thiệt mạng sau sáu thập kỷ xung đột giữa các nhóm vũ trang, nhà nước và băng đảng ma túy.

Thực trạng bạo lực và di dời cưỡng bức

Edilma Martinez Flores, một người phụ nữ phải rời bỏ nhà cửa ở ngoại ô Cali, tây nam Colombia, sau khi các nhóm tội phạm có vũ trang phát tờ rơi yêu cầu cư dân rời đi nếu không sẽ phải đối mặt với bạo lực. “Anh trai tôi bị sát hại vì không trả tiền tống tiền… trước mặt các con anh ấy,” cô kể tại một trung tâm hỗ trợ người di dời ở Bogotá. “Chúng tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài bỏ lại mọi thứ. Chúng bắt đầu đặt bom dọc các tuyến đường người dân đi lại.”

Isabelita Mercado Pineda, cố vấn chính phủ về hòa bình, nạn nhân và hòa giải ở Bogotá, cho biết tình trạng di dời cưỡng bức đã tăng 300% từ năm 2024 đến 2025. “Chúng tôi đã không chứng kiến những cuộc di dời như thế này trong hai thập kỷ qua,” bà nói thêm. Nguyên nhân bao gồm sản lượng cocaine gia tăng, quân đội không chiếm giữ được các vùng lãnh thổ do FARC để lại sau khi phiên quân này giải giáp năm 2016, tạo khoảng trống cho các nhóm vũ trang lấp đầy, và sự “thất bại” của chiến lược chính phủ vốn cung cấp cho các nhóm tội phạm “củ cà rốt nhưng không đủ cây gậy”.

Erin Gamboa từ vùng Chocó trên bờ biển Thái Bình Dương kể lại rằng anh trai cùng cha khác mẹ của anh đã bị du kích FARC bắt đi và từ đó không có tin tức gì. “Khu vực của tôi bị tranh giành khốc liệt, các băng đảng tội phạm đánh nhau để giành lãnh thổ,” anh nói, mô tả cách các nhóm bán quân sự, du kích và FARC tranh giành các điểm khai thác vàng trái phép và buôn bán cocaine. Một cặp vợ chồng khác, giấu tên, cho biết doanh nghiệp giao đồ ăn nhỏ của họ bị một người tự xưng là FARC liên lạc, bắt đầu tống tiền con cái họ, đòi 5 triệu peso (khoảng 1.500 USD). Người phụ nữ rơi nước mắt mô tả tội phạm đã gia tăng “quá nhiều” và bạn “không thể ra ngoài yên ổn nữa”.

Hai ứng viên với hai chiến lược an ninh đối lập

Thượng nghị sĩ cánh tả Iván Cepeda, được xem là “kiến trúc sư” của chiến lược “hòa bình tổng thể” của Tổng thống đương nhiệm Gustavo Petro, ưu tiên đàm phán với các nhóm vũ trang. Ông cũng đóng vai trò quan trọng trong thỏa thuận hòa bình năm 2016 giúp giải giáp hàng nghìn chiến binh FARC. Cepeda cam kết “những chuyển đổi xã hội mà đất nước đang kêu gọi khẩn thiết” và hứa sẽ “đánh giá” chiến lược hòa bình và “thực hiện những thay đổi cần thiết”.

Đối thủ của ông là doanh nhân kiêm luật sư bảo thủ Abelardo de la Espriella, tự xưng là El Tigre. Ông được Donald Trump hậu thuẫn, mang quốc tịch Mỹ, và trang phục đặc trưng là áo bóng đá Colombia. De la Espriella hứa hẹn xây dựng 10 nhà tù siêu lớn, đàn áp quân sự mạnh tay và chấm dứt đàm phán với các nhóm vũ trang. “Bất kỳ tội phạm nào không đầu hàng sẽ bị hạ gục,” ông tuyên bố.

Trump nói rằng cuộc bầu cử sẽ quyết định mối quan hệ của Colombia với Mỹ, và “nếu Abelardo thắng… Colombia sẽ có sự hỗ trợ và sức mạnh hoàn toàn của Hoa Kỳ đằng sau ông ấy”, đồng thời gọi Cepeda là “người theo chủ nghĩa Marx cực tả”.

Phản ứng của cử tri và tác động đến cuộc sống

Maria Luisa Sanchez, bạn thân thời thơ ấu của de la Espriella, cho rằng ông “đã đạt được mọi thứ ông ấy đặt ra trong cuộc sống, là một người có niềm tin rất mạnh mẽ”. Ủng hộ viên Sandra Caballero từ một ngôi làng ngoại ô Barranquilla nói rằng ông “sẽ làm việc với Mỹ để chống buôn bán ma túy và không có kế hoạch nói chuyện với tội phạm – điều đã không mang lại kết quả trong bốn năm qua”.

Ngược lại, Cepeda dẫn đầu trong số cử tri trẻ. Sinh viên Catalina La Grande nhận xét: “Đề xuất an ninh của Cepeda không chỉ xem xét lực lượng cưỡng chế của nhà nước để ngăn chặn tội phạm, mà còn tính đến gốc rễ cấu trúc của bất an – sự thiếu vắng nhà nước, nghèo đói, bất bình đẳng, nhiều thanh niên thuộc các nhóm tội phạm.” Cô nói thêm: “Chúng tôi không muốn lặp lại các mô hình an ninh từ các chính phủ trước đây đã để lại hàng nghìn nạn nhân và không giải quyết được vấn đề. Chúng tôi tin vào an ninh đàm phán: kết hợp đàn áp các nhóm vũ trang với các chương trình xã hội.”

Tại một khu vực người hâm mộ xem trận khai mạc World Cup của Colombia gặp Uzbekistan (Colombia thắng 2-1), một phụ nữ trẻ tên Sofía Diaz bày tỏ hy vọng cả đội tuyển và Cepeda sẽ chiến thắng. “Tôi lo lắng về cuộc bầu cử hơn. Tôi thích các đề xuất của Cepeda, ông ấy chống khai thác dầu bằng phương pháp fracking, ông ấy đã đấu tranh cho đất nước suốt đời.”

Đường phố Bogotá vang lên tiếng reo hò và kèn vuvuzela sau chiến thắng của Colombia: âm thanh của một đất nước, trong chốc lát, rất đoàn kết. Với hai ứng viên rất khác nhau trong lá phiếu, cuộc bầu cử Chủ nhật này sẽ khiến đất nước trở nên chia rẽ hơn nhiều.

Theo BBC

Ảnh: viarami / Pixabay