Vụ tấn công trên biển Caspian

Ngày 25/7/2026, Ukraine xác nhận các máy bay không người lái của nước này đã tấn công hai tàu Nga chở hàng quân sự trên biển Caspian – hồ nước nội địa lớn nhất thế giới. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đăng trên X (Twitter) rằng mục tiêu bao gồm 'những con tàu tham gia vận chuyển hàng quân sự từ Iran, cũng như một tàu chiến', sau đó được cơ quan an ninh Ukraine xác định là một tàu tên lửa của Nga.

Phía Iran bác bỏ thông tin, cho rằng một tàu thương mại chở hàng sắt của nước này bị trúng đạn, khiến một thủy thủ thiệt mạng và ba người khác bị thương. Con tàu không được nêu tên, đang hành trình từ cảng Astrakhan (Nga) đến Anzali (Iran), theo thống đốc vùng Iran Hadi Hagh-Shenas, người mô tả đây là 'hành lang an toàn và đáng tin cậy cho trao đổi thương mại giữa hai cảng'.

Căng thẳng leo thang vào ngày 27/7 khi người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cảnh báo: 'Hành động liều lĩnh của Ukraine chắc chắn sẽ không bị chúng tôi bỏ qua.' Cùng ngày, Đại biện lâm thời Ukraine tại Tehran bị triệu tập đến Bộ Ngoại giao Iran để phản đối vụ việc.

Tầm quan trọng chiến lược của biển Caspian

Biển Caspian, nằm giữa năm quốc gia gồm Iran và Nga, ngày càng quan trọng khi các cảng Iran ở Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman bị phong tỏa. Theo Bijan Khajehpour, đối tác quản lý của công ty tư vấn Eurasian Nexus Partners (Áo), Caspian giúp Iran 'đa dạng hóa chiến lược thương mại, đặc biệt khi thúc đẩy thương mại với Nga, Caucasus, Trung Á, Trung Quốc qua đường sắt và gián tiếp với Đông Âu'. Ông nhấn mạnh đây là 'sự bổ sung chiến lược chứ không phải thay thế' cho các tuyến đường biển phía nam.

Các mặt hàng như ngũ cốc, thép của Nga qua Caspian. Iran phát triển nhiều cảng lớn trên biển, nổi bật là Anzali. Dầu khí từ Kazakhstan được vận chuyển từ Caspian đến một trung tâm trên Biển Đen. Đối với Nga, Caspian là tuyến đường quan trọng đến Trung Á và Iran, đồng thời củng cố quan hệ đối tác chiến lược đang mở rộng với Tehran – hợp tác quân sự, chương trình hạt nhân dân sự và thăm dò dầu khí.

Khajehpour chỉ ra rằng việc Mỹ phong tỏa các cảng Iran gần đây càng làm nổi bật giá trị chiến lược của tuyến đường Caspian. Tuyến đường này cũng ít bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt quốc tế vì nằm sâu trong lục địa và phần lớn do Iran, Nga và các nước láng giềng kiểm soát, nằm ngoài tầm với của hải quân phương Tây.

Hợp tác quân sự Nga-Iran qua Caspian

Biển Caspian trở thành huyết mạch cho liên kết quân sự ngày càng sâu rộng giữa Moscow và Tehran. Iran và Nga có thỏa thuận chiến lược toàn diện về hợp tác kinh tế và quân sự, dù không phải hiệp ước phòng thủ chung. Ngay từ đầu cuộc chiến ở Ukraine, Nga đã nhận lô đầu tiên máy bay không người lái cảm tử Shahed của Iran qua Caspian và sau đó sản xuất các phiên bản mới tại các nhà máy trên lãnh thổ Nga.

Tuyến Caspian nối các cảng phía bắc Iran với cảng Astrakhan (Nga) từng bị Ukraine nhắm đến. Tháng 8/2024, tàu chở hàng Port Olya 4 bị phá hủy khi được cho là chở linh kiện máy bay không người lái Shahed-136 và đạn dược Iran. Năm 2024, CNN đưa tin một tàu chở hàng Nga nghi chở tên lửa đạn đạo Iran cho cuộc chiến của Moscow đã được nhìn thấy tại cảng Nga trên biển Caspian. Bộ Tài chính Mỹ đánh giá Bộ Quốc phòng Nga đã 'sử dụng tàu Port Olya-3 để vận chuyển tên lửa đạn đạo tầm ngắn (CRBM) từ Iran đến Nga'. Cựu Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken cho rằng quân đội Nga đã nhận lô tên lửa đạn đạo Fatah-360 của Iran và 'sẽ sử dụng chúng trong vòng vài tuần ở Ukraine chống lại người Ukraine'. Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ cảnh báo bất kỳ chuyển giao tên lửa đạn đạo Iran nào cho Nga đều là 'sự leo thang đáng kể' trong hỗ trợ của Iran cho chiến dịch xâm lược Ukraine. Iran bác bỏ cáo buộc cung cấp hỗ trợ quân sự cho Nga vào thời điểm đó.

Mục tiêu của Ukraine qua các cuộc tấn công

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào tàu và cơ sở hạ tầng năng lượng trên biển Caspian cuối tuần qua cho thấy khả năng tầm xa ngày càng tăng của Ukraine và mục tiêu phá hủy các ngành công nghiệp hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Nga. Đồng thời, đây là sự thừa nhận rằng Iran – giống như Triều Tiên – đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vũ khí cho Nga.

Đáng chú ý, đây là thời điểm nhạy cảm khi Tổng thống Zelensky tới Washington trong tuần này để gặp Tổng thống Donald Trump. Ngoài các cuộc tấn công Caspian, Zelensky tuyên bố theo tình báo Ukraine, Nga đã cung cấp dữ liệu vệ tinh cho Iran để thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở Mỹ ở Trung Đông. Thông điệp mà Ukraine muốn gửi: chúng tôi đứng về cùng một phía.

Theo CNN

Ảnh: Joa70 / Pixabay