Ngày 25/7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky xác nhận trên X rằng Ukraine đã tấn công một tàu chở hàng vận chuyển tiếp liệu quân sự giữa Iran và Nga trên biển Caspian. Ông cũng yêu cầu cơ quan tình báo Ukraine chia sẻ thông tin về sự hỗ trợ của Nga dành cho Iran, bao gồm ảnh vệ tinh các quốc gia vùng Vịnh và các căn cứ Mỹ tại đó. “Những hình ảnh này sau đó xuất hiện ở Iran. Đồng thời, có mối tương quan rõ ràng giữa ảnh vệ tinh của Nga về các địa điểm này và các cuộc tấn công của Iran – cả trước, trong và sau các cuộc tấn công, nhằm đánh giá thiệt hại”, Zelensky viết.

Phản ứng từ Iran và bối cảnh đàm phán Mỹ-Iran

Iran khẳng định không tham gia vào cuộc chiến của Nga ở Ukraine, mặc dù Kyiv cáo buộc Tehran cung cấp máy bay không người lái (UAV) cho đồng minh của mình. Cộng hòa Hồi giáo cũng kêu gọi các nước châu Âu buộc Ukraine chịu trách nhiệm. Theo Financial Times, cuộc tấn công của Ukraine đã gây ra suy đoán ở Tehran rằng đó là lời cảnh báo nhằm cho thấy bờ biển Caspian của Iran đang gặp nguy hiểm và có thể được sử dụng làm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán với Mỹ. Điều này diễn ra khi ngoại giao Mỹ-Iran tiếp tục sau khi bản ghi nhớ đổ vỡ, dẫn đến gần hai tuần tấn công hàng ngày chấm dứt vào thứ Sáu (24/7). Trong khi đó, Oman và Iran đang tiến hành các cuộc đàm phán riêng về eo biển Hormuz. Các nguồn tin từ Associated Press cho biết một thỏa thuận đang được đàm phán, tập trung vào việc để Iran vận hành hoạt động tàu thuyền với ít hạn chế hơn.

Ý nghĩa chiến lược của cuộc tấn công

Mặc dù biển Caspian cách tiền tuyến trong cuộc chiến của Nga hơn 600 dặm, Ukraine đã phát triển các UAV tầm xa được sử dụng hiệu quả sâu bên trong lãnh thổ Nga. Sau khi tàn phá cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Nga và gây ra tình trạng thiếu nhiên liệu trên toàn quốc, năng lực này có thể trở thành một yếu tố lớn trong cuộc chiến Mỹ-Iran. Hamidreza Azizi, chuyên gia về Iran tại think tank SWP Berlin, đã đưa ra ba cách giải thích cho cuộc tấn công. Thứ nhất, Ukraine muốn chứng tỏ giá trị của mình với Mỹ - nước cung cấp vũ khí quan trọng như tên lửa đánh chặn Patriot - và hoạt động này không thể diễn ra nếu không có sự cho phép từ Washington và các đối tác phương Tây. Thứ hai, Israel và Mỹ yêu cầu Ukraine gây áp lực lên Iran vì lo ngại các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng Iran sẽ gây ra sự trả đũa nhắm vào các tài sản kinh tế trong khu vực. Thứ ba, cuộc tấn công của Ukraine là đáp trả việc phiến quân Houthis đe dọa tàu thuyền ở eo biển Bab el-Mandeb, nơi Saudi Arabia dựa vào để xuất khẩu dầu và vượt qua eo Hormuz. Houthis được Iran hậu thuẫn tuần trước đã tấn công hai tàu chở dầu của Saudi ở Biển Đỏ, khiến Saudi Arabia không kích thành phố cảng Hodeida của Yemen.

Chiến tranh đan xen và nguy cơ leo thang

Azizi cảnh báo: “Nói cách khác, mặt trận Caspian, cùng với Ấn Độ Dương – nơi Mỹ đã áp đặt phong tỏa hải quân đối với Iran – hiện nhằm hoàn thiện vòng vây áp lực kinh tế và quân sự quanh Iran”. Ông nói thêm rằng Iran cũng lo ngại các cơ quan tình báo Ukraine có thể hỗ trợ các nhóm nổi dậy sắc tộc chống Tehran, tương tự cách Kyiv tiếp cận ở Syria chống lại chế độ Assad. Để đáp trả sự can dự của Ukraine, Iran có thể phát động các cuộc tấn công trực tiếp vào tàu thuyền có liên quan đến Ukraine trên các tuyến đường biển khác hoặc vào cơ sở hạ tầng của Ukraine. Tehran cũng có thể công nhận Crimea và Donbas là một phần lãnh thổ Nga. “Trong mọi trường hợp, điều rõ ràng là cuộc chiến của Iran ngày càng đan xen với hai cuộc xung đột khác: cuộc đối đầu Saudi-Houthi và cuộc chiến Nga-Ukraine”, Azizi viết. “Mỗi ngày trôi qua, cuộc chiến đang trở thành một cuộc xung đột ngày càng phức tạp, đa chiều và mang tính quốc tế”. Ukraine đã ký một thỏa thuận an ninh với Saudi Arabia vào tháng 3 cùng năm để cung cấp chuyên môn mà Kyiv đã phát triển trong việc phòng thủ trước các UAV do Iran thiết kế được cung cấp cho Nga. Zelensky cũng đã đến thăm UAE và Qatar để đạt được các thỏa thuận tương tự.

Biển Caspian, vốn đã trở thành tuyến đường tiếp tế quan trọng giữa lúc phong tỏa hải quân của Mỹ, cũng là nơi xảy ra một số giao tranh trước đó trong cuộc chiến Iran. Theo Wall Street Journal, Israel đã tấn công cảng Bandar-e Anzali của Iran trên biển Caspian. Giáo sư khoa học chính trị William Spaniel của Đại học Pittsburgh cho biết vào tháng 3 rằng sự mờ nhạt của ranh giới chiến trường “đã hợp nhất cuộc chiến Nga-Ukraine và cuộc chiến Iran thành một cuộc xung đột duy nhất”. Ông nói thêm: “Chúng ta vẫn chưa thực sự có một cuộc thế chiến vì không có một bên nào chiến đấu trên hai mặt trận cùng lúc như Hoa Kỳ trong Thế chiến II. Nhưng nó đang kết nối thêm các kết quả chiến trường và sẽ có những tác động lâu dài đến cách phân chia ranh giới chiến trường”.

Theo Fortune

Ảnh: Miguel Cuenca / Pexels