Hội nghị thượng đỉnh NATO kéo dài hai ngày tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, đã kết thúc vào chiều thứ Tư (ngày 8/7/2026), với các thành viên thảo luận về ngân sách quốc phòng và hỗ trợ Ukraine. Tuy nhiên, những phát biểu về sự đoàn kết và bất đồng cùng lúc cho thấy một tương lai bất định cho liên minh đã là nền tảng an ninh của phương Tây trong hơn 75 năm.

Cam kết tăng chi tiêu quốc phòng và viện trợ Ukraine

Trong tuyên bố hội nghị, các nhà lãnh đạo NATO tái khẳng định “cam kết sắt đá” đối với điều khoản hỗ trợ lẫn nhau trong Điều 5 của hiệp ước liên minh. Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã nhiều lần đặt câu hỏi về giá trị của NATO, cáo buộc các thành viên “không sát cánh” cùng Mỹ khi cần, chẳng hạn như trong cuộc chiến với Iran năm nay, và để ngỏ khả năng Washington có thể không bảo vệ đồng minh nếu họ bị tấn công. Trong bối cảnh đó, tuyên bố hội nghị được xem như lời hứa trấn an từ Mỹ.

Các nhà lãnh đạo châu Âu đã thể hiện sự gia tăng chi tiêu quốc phòng tại hội nghị, nhằm thuyết phục Trump rằng họ đang thực hiện cam kết tăng ngân sách và chịu trách nhiệm nhiều hơn cho an ninh của chính mình. Các cam kết bao gồm “hơn 50 tỷ USD mua sắm mới”, theo tuyên bố của NATO. Trump từ lâu đã cho rằng châu Âu nên chi nhiều hơn cho quốc phòng, và chính quyền của ông đang thúc đẩy người châu Âu đảm nhận trách nhiệm chính trong việc phòng thủ thông thường tại lục địa này.

Tuy nhiên, dữ liệu NATO cho thấy chỉ 5 trong số 32 thành viên dự kiến đạt mục tiêu chi 3,5% GDP cho quốc phòng cốt lõi vào năm 2026. Tại hội nghị, 32 nguyên thủ NATO cũng cam kết 70 tỷ euro (80 tỷ USD) viện trợ cho Ukraine.

“Các nước thành viên NATO đã thể hiện sự đoàn kết về Ukraine trong dịp này. Họ đều nhất trí rằng Ukraine đang ngăn chặn thành công bước tiến chậm chạp của Nga,” Jolyon Howorth, giáo sư danh dự về chính trị châu Âu tại Đại học Bath, nói với Al Jazeera. “Nhưng có rất ít sự thống nhất, dù trong nội bộ châu Âu hay giữa các đối tác xuyên Đại Tây Dương, về hướng đi tới với Ukraine. Điều đó khó thay đổi ngay cả khi Trump rời Nhà Trắng.”

Trump cắt đứt thương mại với Tây Ban Nha, đe dọa Greenland

Trump nói về “tình yêu” trong phòng họp, nhưng không có thiện cảm nào dành cho Tây Ban Nha khi ông ra lệnh cấm vận thương mại vào thứ Tư. Ông yêu cầu Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent “cắt đứt mọi thương mại… bao gồm cả thăm viếng” với nước này do căng thẳng về chi tiêu quốc phòng. Một quan chức Mỹ cho biết Bộ Tài chính, Bộ Thương mại và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ sẽ trình lên Trump “một danh sách các sản phẩm Tây Ban Nha có thể bị cấm vận trong những ngày tới”, cho thấy lệnh cấm có thể chỉ một phần.

Cũng trong ngày thứ Tư, Trump nói với các phóng viên: “Tôi không hài lòng với NATO vì những gì họ đã làm với Greenland, và tôi không hài lòng với NATO vì họ không muốn giúp chúng tôi đối phó với nhà tài trợ khủng bố số một, đó là Iran.” Các cuộc tấn công leo thang của Trump nhằm vào Tây Ban Nha, cùng với những lời đe dọa mới về việc mua lại Greenland – một lãnh thổ tự trị của Đan Mạch – đang phơi bày những rạn nứt trong sự gắn kết của NATO.

“NATO luôn phải vật lộn với vấn đề đoàn kết. Các quốc gia thành viên có lợi ích khác nhau xuất phát từ lịch sử và địa lý,” Howorth nói. “Tây Ban Nha và Đan Mạch hiện đang – vì những lý do khác nhau – nằm trong tầm ngắm của Trump. Đây là một vấn đề nghiêm trọng cho sự đoàn kết của Liên minh.”

Trump dỡ bỏ trừng phạt Thổ Nhĩ Kỳ, phê duyệt bán tên lửa cho Đức

Ngược lại, Trump cho biết hôm thứ Ba (7/7) rằng ông sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Thổ Nhĩ Kỳ và sẽ sớm quyết định về việc nối lại bán máy bay chiến đấu F-35. Tuyên bố được đưa ra khi Trump gặp Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan bên lề hội nghị thượng đỉnh tại Ankara. Động thái này diễn ra sau khi Mỹ loại Thổ Nhĩ Kỳ khỏi chương trình F-35 sau khi Ankara mua hệ thống phòng không S-400 của Nga vào năm 2019, và áp đặt trừng phạt theo Đạo luật Chống lại Kẻ thù của Mỹ thông qua Trừng phạt (CAATSA). “Chúng tôi sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt,” Trump nói với các phóng viên. Ngồi cạnh Erdogan, Trump cho biết ông sẽ sớm quyết định việc bán F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ. “Đó là một quyết định chúng tôi sẽ đưa ra… đó là một chiếc máy bay tuyệt vời, tốt nhất cho đến nay, và chắc chắn là điều chúng tôi sẽ xem xét,” Trump nói. Cuộc gặp của ông với Erdogan diễn ra khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày càng gây áp lực lên Mỹ không nối lại bán F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ.

Ngoài diễn biến với Thổ Nhĩ Kỳ, Trump cũng phê duyệt việc bán tên lửa hành trình Tomahawk cho Đức, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết hôm thứ Năm (9/7), bất chấp những nghi ngờ rằng kế hoạch triển khai tên lửa sẽ được tiến hành.

“Hội nghị thượng đỉnh được coi là thành công chỉ vì cuối cùng Trump đã không gây ra bất kỳ sự gián đoạn lớn nào, điều này cho thấy mức độ thấp của kỳ vọng khi ông ấy còn ở Nhà Trắng,” Sven Biscop, giám đốc Viện Egmont có trụ sở tại Brussels, nói với Al Jazeera.

Quan hệ đối tác hàng hải Anh-Hà Lan

Lực lượng Anh và Hà Lan sẽ được trang bị tàu vận tải đổ bộ mới theo quan hệ đối tác hàng hải trị giá 2,4 tỷ bảng Anh (3,2 tỷ USD) đã được ký kết, theo thông báo từ Vương quốc Anh. “Kết hợp chuyên môn công nghiệp của Anh với kinh nghiệm thiết kế và hàng hải của Hà Lan để cung cấp các nền tảng hạng nhất cho lực lượng đổ bộ tinh nhuệ của chúng tôi, quan hệ đối tác này sẽ củng cố NATO,” Thủ tướng Anh Keir Starmer, người tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO, cho biết trong một tuyên bố hôm thứ Ba (7/7).

NATO đoàn kết đến đâu?

“Trên hết, ‘sự đoàn kết’ giữa Mỹ và châu Âu luôn phụ thuộc chủ yếu vào việc người châu Âu tin tưởng rằng Mỹ sẽ đứng về phía họ khi đối mặt với mối đe dọa hiện hữu,” Howorth nói. Ông cho rằng Trump đã “cố tình phá hủy” lòng tin này. “Dù ông ấy có nói gì vào bất kỳ thời điểm nào, không ai có thể tin rằng ông ấy sẽ không thay đổi ý định sau đó. Sự khó lường đó càng làm suy yếu sự đoàn kết. Thách thức hiện nay là người châu Âu phải duy trì đoàn kết trong nỗ lực giành quyền tự chủ khỏi Mỹ thông qua và trong khuôn khổ NATO.”

Biscop cho rằng một kết luận tốt từ hội nghị thượng đỉnh là dấu hiệu cho thấy châu Âu và Canada có thể đóng vai trò mạnh mẽ hơn trong liên minh trong tương lai. “Nếu người châu Âu hành động dựa trên điều này và xây dựng năng lực quân sự tự chủ, một NATO tái cân bằng dựa trên hai trụ cột [một là Mỹ, một là châu Âu bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ và Canada] có thể duy trì khả thi trong thời gian dài.”

Theo Al Jazeera

Ảnh: Mathias Reding / Pexels