Ngày 7/7/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump và các nhà lãnh đạo NATO bắt đầu hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, diễn ra vào thời điểm bước ngoặt khi Mỹ rút lui khỏi vai trò an ninh truyền thống ở châu Âu. Hội nghị có sự tham gia của 32 quốc gia thành viên, nhấn mạnh cam kết tập thể nhưng mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương chưa bao giờ mong manh hơn.

Chủ đề và bối cảnh hội nghị

Hội nghị được tổ chức với chủ đề “Một châu Âu mạnh hơn trong một NATO mạnh hơn”. Chính quyền Trump kêu gọi tái khởi động “NATO 3.0”, và kỳ vọng sẽ làm rõ ý nghĩa thực sự của điều này trong hai ngày tới. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đăng cai hội nghị tại Tổ hợp Tổng thống Bestepe rộng lớn ở phía tây thủ đô Ankara. Một sân bay mới, chuyển đổi từ một sân bay quân sự cũ, đã được khánh thành đặc biệt để phục vụ các nhà lãnh đạo NATO.

An ninh thắt chặt và các cuộc gặp bên lề

An ninh được thắt chặt tối đa: hệ thống phòng không ở trạng thái sẵn sàng, hàng chục nghìn cảnh sát làm nhiệm vụ, các khu dân cư lân cận bị cấm giao thông, một số nhân viên nhà nước được nghỉ để giảm ùn tắc, và các cuộc tụ tập công cộng bị cấm. Hiệp hội Nhà báo Thổ Nhĩ Kỳ cho biết hơn một chục người đã bị giam giữ trong các cuộc truy quét an ninh trước thềm hội nghị, trong đó có hai nhà báo.

Tối 7/7, Erdogan tổ chức tiệc tối tại “Khu vườn mùa đông” của ông. Các quan chức cấp cao từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand sẽ tham dự cùng các đối tác NATO. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky dự kiến có mặt. Trong bữa tối, các bộ trưởng ngoại giao sẽ tổ chức Hội đồng NATO-Ukraine, trong khi các bộ trưởng quốc phòng họp với các đối tác Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Một cuộc họp riêng với các quan chức từ các nước Vùng Vịnh cũng diễn ra, và ông Trump sẽ gặp Tổng thống Syria Ahmad al-Sharaa.

Chương trình nghị sự chính thức: Chi tiêu quốc phòng và hỗ trợ Ukraine

Vấn đề chính thức hàng đầu trong chương trình nghị sự là chi tiêu quốc phòng – một vấn đề thường niên khi Mỹ thúc ép các đồng minh làm nhiều hơn. Trước thềm hội nghị, Tổng thư ký NATO Mark Rutte lưu ý mức tăng chi tiêu hàng năm 20% của các đồng minh châu Âu và Canada trong năm 2025. Tuy nhiên, điều này khó có thể làm hài lòng chính quyền Trump, ngay cả sau khi các nhà lãnh đạo đã đồng ý tại hội nghị thượng đỉnh trước đó tăng đầu tư lên ngang bằng với Mỹ, tính theo tỷ lệ GDP. Ngân sách quân sự năm 2026 của Mỹ được ấn định ở mức 901 tỷ USD, tương đương khoảng 3,3% GDP.

NATO cũng muốn nhấn mạnh cách tổ chức này chuyển đổi hàng tỷ USD từ ngân sách nhà nước thành các thiết bị quân sự mới thích ứng với chiến tranh hiện đại. Hội nghị sẽ là cơ hội để NATO giới thiệu các dự án quân sự mới. Một diễn đàn công nghiệp quốc phòng sẽ được tổ chức bên lề cuộc họp vào ngày 7/7, quy tụ các quan chức cấp cao NATO và đối tác cùng với các nhà lãnh đạo ngành công nghiệp, khi các đồng minh thúc đẩy tăng cường sản xuất vũ khí và thúc đẩy đổi mới công nghệ.

Một vấn đề hàng đầu khác là tiếp tục hỗ trợ Ukraine, hiện đang ở năm thứ năm của cuộc chiến toàn diện với Nga. Các đồng minh châu Âu và Canada đang tài trợ phần lớn nhu cầu của Ukraine, bao gồm chi trả khoảng 90% hệ thống phòng không của nước này.

Căng thẳng về mức độ lực lượng Mỹ và cuộc chiến Iran

Phiên làm việc chính dự kiến chỉ kéo dài khoảng ba giờ, nhưng hầu hết các cuộc tranh luận có thể tập trung vào mức độ lực lượng Mỹ tại châu Âu và vấn đề ngoài chương trình nghị sự là hậu quả từ cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran. Các đồng minh châu Âu và Canada sẽ muốn có sự đảm bảo, hoặc ít nhất là sự rõ ràng, về ý định triển khai lực lượng của Mỹ. Kể từ đầu năm ngoái, họ thường bị bất ngờ – và đôi khi bối rối – trước những tuyên bố của Tổng thống Trump về việc cắt giảm quân số.

Trước thềm hội nghị, Lầu Năm Góc đã gây bất ngờ cho các đồng minh khi công bố một cuộc đánh giá kéo dài 6 tháng về sự hiện diện của Mỹ. Cuộc đánh giá tập trung vào tiến bộ của châu Âu trong việc tự vệ, nhưng cũng xem xét liệu Mỹ có toàn quyền tiếp cận căn cứ và bay qua không phận hay không. NATO không đóng vai trò tích cực trong cuộc chiến Iran và không có thỏa thuận tổng thể nào với Mỹ về việc sử dụng chung căn cứ và không phận, mặc dù một số thành viên NATO có thỏa thuận riêng.

Tại cuộc họp công khai với Rutte vào ngày 24/6, ông Trump lại chỉ trích các đồng minh vì miễn cưỡng tham gia vào cuộc chiến. “Chúng tôi không cần tiền của họ – chúng tôi không cần bất cứ thứ gì,” ông nói. “Tôi chỉ muốn lòng trung thành.” Khi gia nhập NATO, các nước thành viên cam kết trung thành với nhau thông qua cam kết an ninh tập thể – nguyên tắc tất cả vì một, một vì tất cả được ghi trong Điều 5 của Hiệp ước NATO. Sự đảm bảo đó làm nền tảng cho mọi thứ mà tổ chức này đại diện và thực hiện. Yêu cầu về lòng trung thành hơn nữa từ ông Trump vẫn chưa rõ ràng.

Theo The Hindu

Ảnh: bima / Pexels