Loại amip ăn não Naegleria fowleri, vốn được biết đến với tên gọi 'amip ăn não', đang gây ra mối lo ngại toàn cầu khi số ca nhiễm gia tăng tại nhiều khu vực mới. Theo báo cáo, trong năm 2025, Ấn Độ đã xác nhận khoảng 200 ca nhiễm Naegleria fowleri – con số cao nhất từng được ghi nhận tại một quốc gia, vượt xa tổng số ca toàn cầu trước đây (dưới 500 ca từ năm 1962 đến 2023).

Amip ăn não là gì và nó hoạt động như thế nào?

Naegleria fowleri là một loại amip sống trong môi trường nước ấm như hồ, suối nước nóng, và bể bơi bị bỏ hoang. Khi con người bơi hoặc lặn, amip có thể xâm nhập vào cơ thể qua đường mũi, sau đó di chuyển lên não và phá hủy mô não, gây ra bệnh viêm màng não amip nguyên phát (PAM). Bệnh tiến triển nhanh chóng, với tỷ lệ tử vong lên tới 97% trong các ca được báo cáo từ năm 1962 đến 2023.

Tại sao số ca nhiễm đang gia tăng trên toàn cầu?

Các chuyên gia cho rằng biến đổi khí hậu là nguyên nhân chính khiến Naegleria fowleri mở rộng phạm vi sinh sống. Nhiệt độ nước tăng cao làm cho các hồ, ao ở những vùng trước đây quá lạnh trở nên ấm hơn, tạo điều kiện cho amip phát triển. Trong 20 năm qua, các ca nhiễm đã được báo cáo ở các nước phía bắc như Ý, Bỉ, và thậm chí ở Slovakia (ca đầu tiên vào năm 2025). Tại Mỹ, các ca nhiễm mới xuất hiện ở các bang phía bắc như Minnesota, nơi có khí hậu lạnh hơn. Ngoài ra, amip cũng được tìm thấy trong các môi trường không phải tự nhiên như bể bơi trong nhà và công viên nước, như trường hợp một người đàn ông tử vong ở Đài Loan năm 2023 sau khi bơi ở bể lướt sóng trong nhà.

Ai có nguy cơ cao nhất và làm thế nào để phòng tránh?

Trẻ em, đặc biệt là ở độ tuổi 12, có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn do thường xuyên vui chơi dưới nước ấm và có hàng rào mũi-não mỏng hơn. Để phòng tránh, CDC Mỹ khuyến cáo chỉ sử dụng nước vô trùng, nước cất hoặc nước đã đun sôi để nguội khi rửa mũi. Khi bơi ở vùng nước ấm, nên giữ đầu trên mặt nước, bịt mũi hoặc dùng kẹp mũi khi lặn. Giáo sư Ian Wright từ Đại học Western Sydney nhấn mạnh: 'Nếu nghi ngờ, đừng cho đầu xuống nước.'

Triển vọng điều trị: Có hy vọng mới?

Mặc dù tỷ lệ tử vong rất cao, một nghiên cứu gần đây trên tạp chí Communications Medicine về đợt bùng phát tại Kerala, Ấn Độ cho thấy hơn một nửa trong số 200 bệnh nhân sống sót. Các nhà nghiên cứu cho rằng chẩn đoán sớm, nâng cao nhận thức của nhân viên y tế và phác đồ điều trị nhất quán đã cải thiện kết quả. Điều này cho thấy bệnh có thể không hoàn toàn vô phương cứu chữa như suy nghĩ trước đây.

Theo BBC

Ảnh: adege / Pixabay