Trong tháng qua, cả Nga và Ukraine đã mở rộng sử dụng bom lượn chiến thuật, phản ánh sự thay đổi chiến lược trong cách mỗi bên triển khai hỏa lực. Nguyên nhân chính là do sự phổ biến của máy bay không người lái (UAV), vốn đã hạn chế hiệu quả của pháo binh – phương tiện truyền thống để tạo hỏa lực tập trung. Vì cả hai nước đều dựa vào hỏa lực tập trung như một phần cốt lõi của học thuyết tác chiến, những hạn chế ngày càng tăng của pháo binh khiến bom lượn trở thành lựa chọn thay thế hấp dẫn. Xu hướng này dự kiến sẽ tiếp tục, và bom lượn sẽ định hình giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến.

Bom lượn thay thế pháo binh như thế nào?

Cả Nga và Ukraine đều theo học thuyết lấy hỏa lực làm trung tâm, trong đó pháo binh và hỏa lực gián tiếp khác từng là phương tiện chính để tiêu diệt lực lượng đối phương. Bộ binh thường đóng vai trò hỗ trợ, bảo vệ các khu vực sau khi đã được dọn sạch bằng pháo kích dày đặc. Tuy nhiên, chiến tranh đã buộc cả hai bên phải chuyển hướng khỏi sự phụ thuộc vào pháo binh.

Theo Military Balance, Nga và Ukraine bắt đầu chiến tranh với lần lượt 2.433 và 1.176 khẩu lựu pháo. Oryx đã xác nhận bằng hình ảnh 1.716 khẩu pháo Nga và 1.011 khẩu Ukraine bị phá hủy. Dù cả hai quân đội đã mua sắm thêm nhiều pháo thông qua viện trợ nước ngoài, phát triển nội địa và tân trang hệ thống cũ, tổn thất này là rất đáng kể. Số liệu của Oryx chỉ là giới hạn dưới, tổn thất thực tế còn cao hơn nhiều. Nguyên nhân là do UAV tuần tra chiến trường, phát hiện lựu pháo ngay khi chúng khai hỏa, đồng thời nhắm mục tiêu vào xe tiếp tế đạn dược, khiến pháo thiếu đạn.

Kết quả là cả hai bên đã kéo pháo lùi xa khỏi tiền tuyến. Một số hệ thống tầm xa vẫn có thể bắn trúng mục tiêu từ vị trí phía sau, nhưng nhiều hệ thống khác không còn hiệu quả. Để thay thế, cả Nga và Ukraine ngày càng dựa vào súng cối và UAV. Tuy nhiên, cả hai đều mang đạn nhỏ hơn nhiều so với pháo thông thường. Ngay cả khi phối hợp tấn công, chúng thường thiếu sức công phá của một trận pháo kích liên tục. Ngoài ra, UAV dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết, tác chiến điện tử và phòng không mặt đất. Các loại đạn tuần kích lớn hơn như Geran của Nga và Liutyi của Ukraine cũng mang đầu đạn tương đối nhỏ, tốc độ chậm và thời gian bay dài khiến chúng dễ bị đánh chặn.

Trước những thách thức này, cả Nga và Ukraine cần một giải pháp thay thế có thể cung cấp hỏa lực mạnh với số lượng lớn. Bom lượn chính là câu trả lời. Bom lượn là bom thông thường được gắn thêm cánh và bộ dẫn đường. Sau khi thả từ máy bay, cánh triển khai và bom lượn hàng chục km tới mục tiêu nhờ dẫn đường vệ tinh và quán tính. Khi được thả, bom đang di chuyển với tốc độ của máy bay, khiến nó trở thành mục tiêu khó đánh chặn. Điều này cho phép máy bay tấn công mục tiêu trong khi vẫn nằm ngoài tầm phòng không đối phương. Bom lượn thường nặng hàng trăm kg, có sức công phá lớn hơn nhiều so với UAV hoặc súng cối, tương đương hỏa lực pháo tập trung.

Bom lượn Nga: Từ FAB-250 đến FAB-3000

Nga đã dành hai năm qua để chuyển đổi kho bom thời Liên Xô thành vũ khí lượn chính xác. Các mẫu phổ biến nhất là FAB-250, FAB-500, FAB-1500 và FAB-3000, với con số tương ứng trọng lượng danh nghĩa tính bằng kg. Mỗi quả bom được gắn Mô-đun Hiệu chỉnh và Lượn phổ thông (UMPK), bao gồm cánh gấp, bề mặt điều khiển, thiết bị đo quán tính và dẫn đường vệ tinh. Bộ kit cho phép bom lượn 60-80 km sau khi thả từ các máy bay như Su-34, Su-35 và Su-30.

Nga liên tục nâng cấp vũ khí này để đối phó với các biện pháp đối phó của Ukraine. Các bộ UMPK ban đầu bị nhiễu bởi tác chiến điện tử Ukraine làm gián đoạn tín hiệu vệ tinh. Nga đáp trả bằng cách trang bị mô-đun dẫn đường vệ tinh Kometa có khả năng chống nhiễu tốt hơn. Các biến thể mới nhất cũng dựa nhiều hơn vào dẫn đường quán tính khi tín hiệu vệ tinh bị suy giảm. UMPK còn được nâng cấp để tăng tầm bay, với phiên bản mới đạt tới 95 km, giúp máy bay ở xa hơn khỏi tầm phòng không Ukraine.

Nga đã tăng đáng kể việc sử dụng bom lượn trong tháng qua, được cho là đã phóng hơn 1.800 quả trong tuần đầu tháng 6/2026. Sự thay đổi này cũng thể hiện rõ trong thông điệp của Bộ Quốc phòng Nga. Trước đây, bộ này đăng video pháo kích hàng ngày trên Telegram, nhưng trong tháng 6, họ bắt đầu đăng ít nhất một video bom lượn mỗi ngày. Hầu hết các cuộc tấn công này hỗ trợ các hoạt động chiến thuật. Trong tuần cuối tháng 6, bộ này đăng video bom lượn phá hủy các khu vực triển khai tạm thời của Lực lượng Vũ trang Ukraine tại các tỉnh Kharkiv, Dnepropetrovsk và Donetsk. Họ cũng báo cáo các cuộc tấn công vào sở chỉ huy UAV tại Kharkiv và Dnepropetrovsk, cũng như cầu hậu cần tại tỉnh Sumy và gần Krasny Liman. Trong mỗi trường hợp, bom lượn được sử dụng để tấn công chính xác các mục tiêu Ukraine cần hỏa lực mạnh, hỗ trợ trực tiếp cho các hoạt động chiến thuật của Nga.

Bom lượn Ukraine: Nội địa hóa với Vyrivniuvach

Ukraine không có kho bom không quân lớn như Nga thừa kế từ Liên Xô, do đó khả năng triển khai bom lượn hạn chế hơn. Tuy nhiên, Ukraine đã nhận được một số bom lượn thông qua viện trợ quân sự nước ngoài, bao gồm GBU-62 JDAM-ER của Mỹ, đã được sử dụng trong các cuộc tấn công hạn chế vào các mục tiêu then chốt của Nga, bao gồm một cuộc tấn công vào căn cứ Nga ngày 31/5. Lực lượng Ukraine cũng vận hành AASM Hammer của Pháp và Rusty Dagger của Mỹ, cả hai đều kết hợp khả năng lượn với động cơ rocket để mở rộng tầm bay và tính linh hoạt. Dù hỗ trợ các hoạt động chiến thuật, tầm xa của chúng cho phép tham gia chiến dịch tấn công chiến lược rộng lớn hơn của Ukraine. Vì được cung cấp bởi các đối tác nước ngoài, Ukraine chỉ có số lượng hạn chế và phải sử dụng một cách thận trọng.

Tuy nhiên, tình hình đã thay đổi với sự ra mắt của bom lượn sản xuất trong nước thông qua sáng kiến Brave1. Vyrivniuvach ("Equalizer"), do DG Industry phát triển, được công bố vào tháng 5/2026 sau 17 tháng phát triển. Bom nặng 250 kg, ngang bằng với FAB-250 của Nga, sử dụng cánh và hệ thống dẫn đường do Ukraine thiết kế. Ukraine cũng đang nỗ lực sản xuất thân bom trong nước vì không có kho bom không quân thời Liên Xô lớn.

Vyrivniuvach đã được sử dụng trong chiến đấu, với video trên mạng xã hội cho thấy một cuộc tấn công thành công vào vị trí của Nga vào ngày 23/6/2026. Dù việc sử dụng còn hạn chế, Ukraine đã chứng minh khả năng phát triển và triển khai công nghệ mới nhanh chóng. Khi sản xuất tăng lên, Ukraine dự kiến sẽ sử dụng bom lượn rộng rãi hơn, đặc biệt là để đối phó với cuộc tấn công mùa hè của Nga.

Xu hướng và tác động của bom lượn

Khi việc sử dụng bom lượn gia tăng, cả Nga và Ukraine sẽ tiếp tục đầu tư vào công nghệ bom lượn cũng như các biện pháp phòng thủ chống lại vũ khí này. Bom lượn trong tương lai có thể tích hợp cảm biến tiên tiến hơn từ công nghệ UAV để cải thiện độ chính xác và hoạt động hiệu quả trong môi trường bị gây nhiễu. Chúng cũng có thể được trang bị động cơ rocket hoặc động cơ phản lực nhỏ để mở rộng tầm bay. Đồng thời, các hệ thống tác chiến điện tử sẽ tiếp tục cải thiện khả năng gây nhiễu hoặc giả mạo tín hiệu dẫn đường.

Tầm quan trọng của bom lượn sẽ tiếp tục tăng khi chiến tranh tiến triển. Cuộc tấn công mùa hè của Nga và các cuộc phản công của Ukraine đòi hỏi hỏa lực mạnh để tiêu diệt lực lượng đối phương và tạo điều kiện cho cơ động trên bộ. Trong khi đó, tiến bộ trong công nghệ UAV sẽ tiếp tục hạn chế việc sử dụng pháo binh, và không bên nào có thể mất khả năng tạo hỏa lực tập trung. Bom lượn sẽ lấp đầy vai trò đó, cung cấp hỏa lực mạnh cần thiết để duy trì các hoạt động tấn công và phòng thủ. Khi việc sử dụng chúng mở rộng, bom lượn được dự báo sẽ định hình giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến.

Theo Forbes

Ảnh: PilotBrent / Pixabay