Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga đang làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nhiên liệu, buộc Tổng thống Vladimir Putin phải thừa nhận mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng. Trong cuộc họp với các quan chức cấp cao hôm 29/6, Putin lần đầu tiên công khai thừa nhận các cuộc tấn công của Ukraine đã dẫn đến việc phân phối nhiên liệu theo hạn ngạch. Theo các hãng tin Nga, ông nói: "Các bạn biết rõ rằng vấn đề đối với tài xế và doanh nghiệp vẫn tồn tại. Thật không may, vẫn còn hàng dài tại các trạm xăng." Ông nhấn mạnh cần "giảm thiểu tác động của các cuộc tấn công khủng bố vào các mục tiêu dân sự và cơ sở hạ tầng" và tình hình đòi hỏi "các biện pháp mang tính hệ thống phù hợp với quy mô của những thách thức hiện tại".
Ukraine tập kích có hệ thống vào các nhà máy lọc dầu và cơ sở khí đốt
Ukraine đã tăng cường các cuộc tấn công vào các cơ sở năng lượng của Nga trong những tháng gần đây, nhắm vào doanh số bán dầu thô và các sản phẩm tinh chế của Nga - nguồn thu xuất khẩu chính và nguồn tài trợ chính cho nỗ lực chiến tranh. Nhà máy lọc dầu lớn thứ tư của Nga, Norsi, cũng là nhà sản xuất xăng lớn thứ hai, đã phải tạm dừng hoạt động vào tuần trước sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Cơ sở này nằm gần Kstovo, vùng Nizhny Novgorod, cách Moskva 450 km về phía đông. Quân đội Ukraine cho biết họ cũng tấn công nhà máy xử lý khí đốt Orenburg, có công suất 45 tỷ mét khối khí đốt tự nhiên mỗi năm, nằm ở phía nam dãy Urals gần biên giới với Kazakhstan, cách tiền tuyến hơn 1.200 km. Tuần trước, Ukraine cũng sử dụng máy bay không người lái tầm xa để tấn công hai cơ sở dầu mỏ ở Kerch, Crimea và cảng Kavkaz, nơi được sử dụng để vận chuyển nhiên liệu ra tiền tuyến của Nga. Máy bay không người lái tầm xa cũng tấn công các nhà máy lọc dầu Slavyansk và Yaroslavl, cách tiền tuyến lần lượt khoảng 300 km và 700 km. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết sau cuộc tấn công hôm 29/6 rằng điều này có nghĩa là "ít nguồn lực hơn phục vụ cỗ máy chiến tranh của Nga". Ông viết trên X: "Chúng tôi tiếp tục các hoạt động làm suy yếu khả năng tiến hành cuộc chiến này của Nga."
Nga thiếu nhiên liệu ảnh hưởng đến nền kinh tế và mùa thu hoạch
Theo Indra Overland, người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Na Uy (NUPI) và là thành viên liên kết tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, Ukraine đang nhắm mục tiêu vào các nhà máy lọc dầu, kho chứa dầu, trạm bơm dầu khí và cảng xuất dầu của Nga theo thứ tự ưu tiên đó. Tại các nhà máy lọc dầu, Ukraine đặc biệt nhắm vào các đơn vị cracking xúc tác chất lỏng - "trái tim" của nhà máy, rất khó, tốn kém và mất thời gian để thay thế. Nga đã cố gắng che chắn một số đơn vị bằng giàn giáo và lưới, nhưng những biện pháp này không hiệu quả trước các vũ khí nội địa mạnh nhất của Ukraine như FP-5. Flamingo FP-5 là tên lửa tầm xa có thể bay 3.000 km và mang tải trọng hơn 1.000 kg, do nhà sản xuất quốc phòng Ukraine Fire Point phát triển. Margarita Zavadskaya, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Quan hệ Quốc tế Phần Lan (FIIA), cho biết Ukraine đang nhắm mục tiêu cụ thể vào cơ sở hạ tầng năng lượng rộng lớn về mặt địa lý của Nga, đặc biệt là "mô liên kết của hệ thống". Chiến dịch của Ukraine đã phơi bày mức độ bảo vệ mỏng manh và quá tải của cơ sở hạ tầng quan trọng này tại quốc gia rộng lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, khó có thể nói cuộc khủng hoảng nhiên liệu sẽ tác động chính trị đến Nga như thế nào. Theo Zavadskaya, "không có khả năng dẫn đến sụp đổ chế độ hoặc động lực cách mạng hàng loạt. Tác động chủ yếu là tiêu hao, tích lũy và ăn mòn chính trị, chứ không gây bất ổn ngay lập tức."
Về tác động kinh tế, Overland cho biết tác động của các cuộc tấn công của Ukraine đối với nền kinh tế trong nước Nga đang "ngày càng gia tăng". "Phần lớn các vùng của Nga đã áp dụng hạn chế bán xăng và dầu diesel, và một số trạm xăng đã đóng cửa hoặc có hàng dài chờ tới 12 giờ," ông nói. "Điều này làm gián đoạn việc đi lại của người dân, vận chuyển hàng hóa, taxi và nông nghiệp." Tình trạng thiếu nhiên liệu ở Nga - nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới - cũng được dự báo sẽ làm gián đoạn mùa thu hoạch quan trọng vào tháng 7-8, khi cần nhiên liệu để vận hành máy kéo, máy bơm nước và các máy móc khác trên nông trại, cũng như vận chuyển nông sản ra thị trường. Cuộc khủng hoảng nhiên liệu cũng gây ra "mua hoảng loạn và tích trữ làm trầm trọng thêm tình hình", đồng thời "đẩy lạm phát lên cao trong toàn bộ nền kinh tế vì việc cung cấp hầu hết hàng hóa - bao gồm thực phẩm, thuốc men, vật liệu xây dựng - đều liên quan đến sử dụng nhiên liệu".
Putin thừa nhận thiếu hụt và chiến lược tiếp theo
Lĩnh vực quân sự của Nga chưa bị ảnh hưởng nhiều vì vẫn là ưu tiên hàng đầu. Markku Kivinen, Giám đốc Viện Aleksanteri tại Đại học Helsinki, Phần Lan, cho biết Nga phải ưu tiên hậu cần quân sự và nếu cần sẽ bỏ qua nhu cầu của người tiêu dùng để duy trì cuộc chiến ở Ukraine. "Điều này ảnh hưởng đến tính chính danh của chính phủ nhưng không ngay lập tức làm suy yếu nỗ lực chiến tranh." Trong cuộc phỏng vấn do Điện Kremlin công bố hôm 29/6, Putin thừa nhận các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng "tạo ra vấn đề". "Ngay bây giờ chúng tôi đang quan sát thấy một sự thiếu hụt nhất định, nhưng nó không nghiêm trọng," ông nói. "Chúng tôi chắc chắn sẽ đảm bảo an ninh cho cả đất nước và công dân, cũng như sự bất khả xâm phạm biên giới Nga." Zavadskaya cho rằng Putin buộc phải thừa nhận tình trạng thiếu nhiên liệu "vì nó đã trở nên quá rõ ràng để phủ nhận". "Phủ nhận hoàn toàn sẽ trông không hợp lý và sẽ gây ra chi phí danh tiếng thậm chí còn cao hơn từ cuộc khủng hoảng," bà nói. "Nhưng sự thừa nhận này theo một khuôn mẫu quen thuộc của Putin, đặc biệt rõ ràng trước và trong các cuộc khủng hoảng lớn: Tổng thống vẫn kiểm soát, trong khi các quan chức cấp thấp hơn và người quản lý chịu trách nhiệm về thất bại." Kivinen cho biết Putin có thể đã quyết định thừa nhận tác động của các cuộc tấn công của Ukraine để "gắn kết leo thang này với câu chuyện chiến tranh của ông ta". "Ông ta có thể hợp pháp hóa các bước leo thang của mình bằng cách viện dẫn rủi ro ngày càng tăng đối với cơ sở hạ tầng Nga."
Các sự kiện gần đây có thể làm gia tăng bất mãn công chúng ở Nga. "Các cuộc tấn công lặp đi lặp lại làm suy yếu thỏa thuận tài khóa-an ninh ngầm: Công dân nộp thuế, chấp nhận đàn áp và chịu đựng chiến tranh để đổi lấy trật tự và sự bảo vệ cơ bản của nhà nước," Zavadskaya nói. "Khi các nhà máy lọc dầu bốc cháy, nhiên liệu trở nên khan hiếm và chính quyền ứng biến, người dân thấy rằng nhà nước không thể cung cấp đầy đủ những gì nó tuyên bố độc quyền: an ninh, ổn định và cung cấp." Theo Overland, việc xử lý cuộc khủng hoảng năng lượng có thể sẽ trở nên khó khăn hơn đối với Putin. "Một câu hỏi thú vị là tại sao Ukraine không tấn công nhiều đường ống hơn, vì chúng dài hàng nghìn km và không thể bảo vệ," ông nói. "Lý do có thể là chúng tương đối rẻ và dễ sửa chữa, nhưng cũng có thể Ukraine đang dành điều này cho giai đoạn sau. Phá hủy các đường ống dẫn khí đốt tự nhiên sẽ có tác động lớn hơn vào đầu mùa sưởi ấm vào mùa thu."
Theo Al Jazeera
Ảnh: Edu Raw / Pexels
