Ngày 8/8, Bộ Nông Lâm Thủy sản Nhật Bản – cơ quan quản lý nông nghiệp của Chính phủ – xác nhận tỷ lệ tự cung lương thực Nhật Bản đã tụt xuống 37%, do tiêu thụ gạo giảm, sản lượng rau và trứng sụt giảm vì nắng nóng bất thường và dịch cúm gia cầm.
Chỉ số tự cung lương thực được tính theo lượng calo, phản ánh mức độ nhu cầu thực phẩm của người dân do sản xuất trong nước đáp ứng. Khi chỉ số này giảm, sản xuất nông nghiệp nội địa ngày càng khó bảo đảm nhu cầu tiêu dùng.
| Chỉ số | Mốc thời gian | Giá trị |
|---|---|---|
| Tiêu thụ gạo bình quân đầu người | Năm 1962 | 118,3 kg |
| Tiêu thụ gạo bình quân đầu người | Năm 2022 | 50,8 kg |
| Tỷ lệ tự cung lương thực hiện tại | Hiện nay | 37% |
| Mục tiêu tỷ lệ tự cung lương thực | Năm 2030 | 45% |
Vì sao gạo là nguyên nhân chính kéo tụt tỷ lệ tự cung lương thực Nhật Bản?
Bộ Nông Lâm Thủy sản Nhật Bản xác định giảm tiêu thụ gạo là nguyên nhân quan trọng khiến tỷ lệ tự cung lương thực đi xuống. Gạo từ lâu gần như 100% do nông dân trong nước cung cấp, nên đây là trụ cột chính giúp duy trì chỉ số tự cung.
Trong những năm gần đây, giá gạo tại Nhật Bản liên tục tăng cao, khiến người dân giảm mua gạo. Đến năm tài chính 2025, lượng calo từ gạo sản xuất trong nước giảm rõ rệt, trực tiếp kéo giảm chỉ số chung. Truyền thông Nhật Bản cho hay giá gạo tăng còn khiến một bộ phận người tiêu dùng chuyển sang gạo nhập khẩu, làm suy giảm thêm đóng góp của gạo nội địa.
Nhìn theo chiều dài lịch sử, thói quen ăn uống của người Nhật đã thay đổi sâu sắc. Lượng gạo tiêu thụ bình quân đầu người giảm từ 118,3 kg năm 1962 xuống 50,8 kg năm 2022, trong khi bánh mì, mì và các loại thực phẩm thay thế ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong khẩu phần ăn.
Rau và trứng cũng góp phần làm giảm chỉ số tự cung lương thực
Nắng nóng bất thường trong năm 2025 khiến sản lượng rau của Nhật Bản giảm, qua đó tiếp tục hạ tỷ lệ tự cung lương thực tính theo calo. Đây là một trong những yếu tố, bên cạnh gạo, tác động trực tiếp lên chỉ số chung.
Dịch cúm gia cầm lan rộng làm giảm nguồn cung trứng – một nguồn protein quan trọng trong bữa ăn hằng ngày của người Nhật. Sản lượng trứng nội địa thu hẹp là yếu tố tiếp theo kéo chỉ số tự cung lương thực đi xuống.
Những ràng buộc cơ cấu khiến nông nghiệp Nhật Bản khó mở rộng
Nông nghiệp Nhật Bản đang phải đối mặt với hạn chế kép về đất đai và lao động. Đất canh tác chỉ chiếm 12% diện tích lãnh thổ, trong khi độ tuổi trung bình của lao động nông nghiệp đã vượt 68 tuổi, khiến năng lực mở rộng sản xuất bị bó hẹp.
Chi phí sản xuất còn chịu áp lực từ nguồn nguyên liệu phân bón nhập khẩu. Nhật Bản phụ thuộc gần như 100% vào nhập khẩu phốt pho và kali, nên giá phân bón trong nước dễ bị ảnh hưởng bởi biến động thị trường quốc tế, làm tăng chi phí và rủi ro cho người sản xuất.
Khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế ngày càng lớn. Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu nâng tỷ lệ tự cung lương thực lên 45% vào năm 2030, nhưng mức 37% hiện tại vẫn còn cách 8 điểm phần trăm, khiến triển vọng đạt mục tiêu trở nên mong manh.
Ý nghĩa với người đọc Việt Nam
Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, còn Nhật Bản đang chứng kiến một bộ phận người tiêu dùng chuyển sang gạo nhập khẩu do giá gạo nội địa tăng cao. Vì vậy, xu hướng này có thể mở thêm cơ hội cho gạo Việt Nam tại thị trường Nhật Bản.
Diễn biến tại Nhật Bản cũng là lời nhắc về tác động của thời tiết cực đoan và dịch bệnh tới sản xuất nông nghiệp – bài toán mà ngành nông nghiệp Việt Nam cũng cần tính đến.
Ảnh: Nikola Tomašić / Pexels
