Báo cáo "Lời kêu gọi hành động về methane" của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc công bố hè 2026 xác định nông nghiệp là nguồn phát thải methane lớn nhất do con người gây ra, chiếm khoảng 42% tổng lượng, còn chất thải đóng góp thêm 20%. Để cắt giảm khí methane ở quy mô toàn cầu, báo cáo ước tính cần khoảng 127 tỷ USD mỗi năm vào 2030 cho các biện pháp kỹ thuật tại ba lĩnh vực nhiên liệu hóa thạch, nông nghiệp và chất thải.

Nông nghiệp – nguồn phát thải methane lớn nhất

Báo cáo nhấn mạnh không phải giảm sản lượng lương thực, mà là sản xuất hiệu quả hơn thông qua cải thiện dinh dưỡng và nhân giống vật nuôi, quản lý phân bón tốt hơn, canh tác lúa thích ứng khí hậu, mở rộng dịch vụ khuyến nông và giảm thất thoát lương thực trong chuỗi cung ứng.

Một ví dụ điển hình là dự án hỗ trợ chăn nuôi bò sữa quốc gia tại Ấn Độ, làm việc với hơn 3 triệu hộ chăn nuôi nhỏ, giúp tăng sản lượng sữa 20% trong khi cắt giảm 14% lượng methane phát thải. Tại Việt Nam, chương trình lúa thông minh với khí hậu ở Đồng bằng sông Cửu Long áp dụng cho hơn một triệu nông dân đã giúp giảm khoảng 22% chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận 40% và giảm 40% lượng nước bơm.

Theo tính toán, các biện pháp này có thể được thực hiện với chi phí khoảng 2,5 tỷ USD mỗi năm, cắt giảm 17 triệu tấn methane vào năm 2030 – con số nhỏ hơn 3% khoản trợ cấp mà chính phủ các nước hiện chi cho nông nghiệp.

Chất thải – nguồn phát thải methane không thể bỏ qua

Báo cáo xem chất thải thực phẩm là vấn đề chung của nông nghiệp và đô thị. Mỗi năm, khoảng 1 tỷ tấn lương thực bị lãng phí ở khâu bán lẻ và tiêu dùng, chưa kể lượng thất thoát trước đó trong sản xuất và phân phối. Khi chất thải hữu cơ bị chôn tại bãi rác, nó tiếp tục tạo ra methane trong nhiều thập kỷ.

Thế giới hiện sản xuất hơn 2 tỷ tấn rác thải đô thị mỗi năm, con số dự kiến gần như tăng gấp đôi vào năm 2050 do dân số đô thị mở rộng. Khoảng 23% lượng rác không được thu gom, 33% bị đổ lộ thiên, tỷ lệ này còn cao hơn nhiều ở các nước thu nhập thấp.

Các ưu tiên trong lĩnh vực này gồm chấm dứt đổ rác lộ thiên, mở rộng bãi chôn lấp hợp vệ sinh, thu gom khí bãi rác, đẩy mạnh phân hủy kỵ khí, tách chất thải hữu cơ khỏi dòng rác đô thị, đầu tư làm phân compost – xem chất thải hữu cơ là tài nguyên chứ không phải vấn đề xử lý. Làm tốt những việc này vừa cắt giảm methane, vừa cải thiện sức khỏe cộng đồng, giảm nguy cơ hỏa hoạn và tạo năng lượng tái tạo từ khí bãi rác.

Kinh phí 127 tỷ USD mỗi năm – rào cản lớn nhất

Tài chính được xem là nút thắt kết nối cả ba lĩnh vực. Báo cáo ước tính thực hiện các biện pháp kỹ thuật giảm methane trên phạm vi nhiên liệu hóa thạch, nông nghiệp và chất thải sẽ tốn khoảng 127 tỷ USD mỗi năm vào 2030, cao hơn nhiều so với mức đầu tư hiện tại. Tuy nhiên, báo cáo cho rằng chi phí tránh được cho y tế và năng suất lao động tăng thêm sẽ có giá trị lớn hơn nhiều.

Đối với các nhà lãnh đạo phát triển bền vững, thông điệp chính là methane ngày càng trở thành vấn đề liên ngành, chạm đến hệ thống năng lượng, sản xuất lương thực, quản lý chất thải, quy hoạch hạ tầng và báo cáo môi trường.

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

Việt Nam được nêu tên trong báo cáo với chương trình lúa thông minh với khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long – một minh chứng cho thấy nông dân có thể vừa giảm phát thải methane vừa tăng hiệu quả kinh tế. Kết quả từ chương trình cho thấy việc áp dụng kỹ thuật canh tác mới giúp giảm chi phí, tăng lợi nhuận và giảm sử dụng nước, đồng thời hướng tới mục tiêu giảm khí nhà kính trong nông nghiệp.

Dù báo cáo không đưa ra số liệu phát thải riêng cho Việt Nam, nhưng với vai trò là nước sản xuất lúa gạo lớn, các biện pháp như quản lý phân bò – khí sinh học đang được áp dụng tại nhiều trang trại sữa có thể là hướng đi phù hợp. Người đọc Việt Nam có thể theo dõi các chương trình khuyến nông và chính sách hỗ trợ để nắm bắt cơ hội từ xu hướng giảm methane toàn cầu.

Theo Environment+Energy Leader

Ảnh: Thierry coulon / Pexels