Ngày 27/7/2026, báo Eco-Business dẫn báo cáo Coffee Watch cho biết Việt Nam hiện là nhà sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới, cung cấp gần 40% lượng cà phê robusta xuất khẩu toàn cầu. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nhanh chóng này đã dẫn đến mất rừng trên diện rộng tại Tây Nguyên, khu vực sản xuất 95% sản lượng cà phê của cả nước.

Sự suy giảm rừng tại Tây Nguyên

Báo cáo phân tích dữ liệu vệ tinh và hồ sơ chính phủ cho thấy độ che phủ rừng nhiệt đới ở Tây Nguyên giảm mạnh từ 42,8% năm 1990 xuống 19% năm 2020. Quá trình mất rừng diễn ra nhanh nhất trong giai đoạn 1995-2010 và chỉ ổn định ở mức thấp vào những năm 2020. Hiện nay, phần lớn rừng ẩm nhiệt đới còn lại chỉ tồn tại trên các địa hình dốc, khó tiếp cận, thường ở độ cao lớn hơn và nằm trong các khu bảo tồn chính thức.

Nguyên nhân và hậu quả sinh thái

Theo Coffee Watch, chính sách của chính phủ và nguồn tài trợ phát triển quốc tế trước đây đã khuyến khích mở rộng cà phê nhanh chóng tại Tây Nguyên. Hậu quả sinh thái nghiêm trọng bao gồm môi trường sống bị chia cắt, xói mòn đất gia tăng và tình trạng suy kiệt dinh dưỡng, buộc nông dân phải dùng nhiều phân bón hơn để duy trì năng suất. Mất rừng còn ảnh hưởng đến dòng chảy, bổ sung nước ngầm, độ ẩm đất, lưu trữ carbon và sâu bệnh.

Tác động của biến đổi khí hậu và tương lai ngành cà phê

Báo cáo cảnh báo 50% diện tích trồng robusta của Việt Nam có thể không còn phù hợp do tác động của biến đổi khí hậu, như nhiệt độ tăng và lượng mưa thất thường. Bà Ly Thi Minh Hai, Giám đốc quốc gia của RECOFTC tại Việt Nam, cho rằng ngành cà phê đang chuyển hướng sang cải thiện năng suất, khả năng phục hồi và tính bền vững của các vùng trồng hiện có, thay vì mở rộng thêm. Bà nhấn mạnh: “Ngành cà phê Việt Nam không nên bị định nghĩa bởi những thách thức phá rừng trong quá khứ. Tương lai của ngành sẽ không được đo bằng diện tích canh tác, mà bằng cách chúng ta quản lý tốt cảnh quan hiện có.”

Giải pháp từ các tổ chức môi trường

RECOFTC hiện đang làm việc với cộng đồng địa phương để thúc đẩy nông lâm kết hợp và củng cố quyền sử dụng đất rừng, tạo nền tảng ngăn chặn xâm lấn thêm. Bà Minh Hai kêu gọi tái canh các đồn điền cà phê già cỗi, áp dụng trồng xen cây bóng mát, thực hành nông nghiệp thông minh với khí hậu và tái tạo, cải thiện hiệu quả sử dụng nước, đồng thời giúp nông dân tăng năng suất và thu nhập từ các đồn điền hiện tại thay vì mở rộng vào rừng tự nhiên.

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

Là quốc gia sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới, những thách thức về môi trường trong ngành cà phê Việt Nam ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu nông dân và người tiêu dùng. Việc chuyển đổi sang sản xuất bền vững không chỉ giúp bảo vệ rừng đầu nguồn Tây Nguyên mà còn đảm bảo vị thế cạnh tranh của cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế, nơi các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.

Theo Eco-Business

Ảnh: HONG SON / Pexels