Đúng dịp 50 năm Antonin Panenka đưa Tiệp Khắc vượt qua Tây Đức 2-2 (5-3 luân lưu) ở chung kết Euro 1976 bằng cú đá Panenka nổi tiếng nhất lịch sử, The Guardian điểm danh 50 quả penalty chip hay nhất và dở nhất. Danh sách trải dài từ Maradona, Vialli, Totti đến Zidane, Crouch.
Cú chip của Panenka không ngay lập tức được đặt theo tên ông. Tra cứu kho lưu trữ báo Anh cho thấy pha bóng gần như bị lãng quên cho tới khi Francesco Totti phục hồi nó cho thế hệ internet tại Euro 2000. Phải hơn một thập kỷ sau, Panenka mới trở thành danh từ phổ biến trong bóng đá; đến năm 2014, động tác này mới có trang Wikipedia riêng.
Panenka là gì? Vì sao nó trở thành huyền thoại?
Ben Lyttleton, tác giả cuốn sách Twelve Yards, từng hỏi chính Antonin Panenka thế nào là một quả Panenka đúng nghĩa. Theo tiêu chí khắt khe của họ, cú đá phải đạt chuẩn về đường bóng, quỹ đạo và điểm bóng chạm lưới. Tiêu chí này loại cả cú đá của Zinedine Zidane ở chung kết World Cup 2006 – bị Lyttleton gọi là “lạm dụng” cách phân loại Panenka. Vì vậy, The Guardian dùng định nghĩa rộng hơn: chỉ cần bóng được “hôn” thay vì bị sút mạnh, quả đá đủ điều kiện góp mặt trong danh sách.
Những cú đá Panenka nổi tiếng và tai tiếng nhất lịch sử
Ba năm sau Belgrade, chính Panenka tái xuất với pha chip làm bẽ mặt thủ môn Pháp Dominique Dropsy trong trận Tiệp Khắc thắng Pháp 2-0 ở vòng loại Euro. Tới những năm 1980-90, Panenka trở thành món ruột của các ngôi sao: Diego Maradona có một pha Panenka trong buổi tập của Napoli với quỹ đạo bóng khó tin; Gianluca Vialli ghi liên tiếp cho Sampdoria, gồm bàn vào lưới Monaco của HLV Arsene Wenger ở Cúp C2 châu Âu; Gary Lineker thực hiện ít nhất ba cú Panenka cho Tottenham; Dwight Yorke dùng Panenka định đoạt trận đấu tại Cúp FA; Thierry Henry ấn định chiến thắng 3-2 trước Newcastle bằng cú chip nhẹ nhàng giữa lưới.
Ở Euro 2000, Francesco Totti đưa Panenka trở lại ánh đèn lớn trong trận bán kết Italy gặp Hà Lan. Sau khi Jaap Stam sút vọt lên trời, Totti thực hiện cú “lá rụng” làm Edwin van der Sar bất lực, gieo sầu cho đội chủ nhà. Sáu năm sau, Zidane đủ can đảm làm điều đó ở chung kết World Cup 2006: trong trận đấu cuối cùng của sự nghiệp, anh đưa bóng chạm xà ngang vào lưới Gianluigi Buffon, nhưng đó lẽ ra là màn chia tay trong mơ nếu Marco Materazzi và cơn giận không xuất hiện.
| Năm | Cầu thủ | Bối cảnh | Kết quả |
|---|---|---|---|
| 1976 | Antonin Panenka | Chung kết Euro: Tiệp Khắc 2-2 Tây Đức (5-3 luân lưu) | Ghi bàn, vô địch |
| 2000 | Francesco Totti | Bán kết Euro: Hà Lan 0-0 Italy (1-3 luân lưu) | Ghi bàn, đưa Panenka đến thế hệ mới |
| 2003 | Thierry Henry | Arsenal 3-2 Newcastle | Ghi bàn ấn định chiến thắng |
| 2006 | Zinedine Zidane | Chung kết World Cup: Italy 1-1 Pháp (5-3 luân lưu) | Ghi bàn, bóng chạm xà ngang vào lưới Buffon |
| 1994 | Eric Cantona | Manchester United 1-1 Newcastle (5-6 luân lưu) | Hỏng ăn, bóng vọt xà ngang |
Panenka không phải lúc nào cũng là thiên tài. Michal Bilek là cầu thủ Tiệp Khắc đầu tiên thử Panenka tại World Cup nhưng bị thủ môn Tony Meola bắt gọn; Meola gầm lên đòi “đem trò đó ra khỏi đây”. Eric Cantona từng hỏng ăn năm 1989 vì bóng chững lại trong gió, rồi tái diễn năm 1994 khi thủ môn Pavel Srnicek đổ người nhường đường còn bóng lại vọt xà. Mixu Paatelainen đá hỏng quả phạt đền ở phút cuối derby Edinburgh; Liam Lawrence đưa bóng chạm xà ngang trong trận play-off; Mickaël Landreau không thể giúp Nantes vô địch Coupe de la Ligue 2004; còn Peter Crouch khiến HLV Sven-Goran Eriksson tức giận vì biến quả phạt đền trong trận Anh thắng Jamaica 6-0 thành trò đùa. Ở tứ kết Euro 2004, Helder Postiga gỡ hòa cho Bồ Đào Nha trước Anh rồi thực hiện cú Panenka thứ sáu khiến David James ngã nhào, đẩy tuyển Anh tới thất bại.
Điểm chung của những quả Panenka dở nhất và hay nhất là sự lạnh lùng. Nếu sút trúng, cầu thủ thành thiên tài; nếu hỏng, anh ta thành tội đồ. Danh sách 50 pha bóng của The Guardian cho thấy ranh giới ấy mong manh đến mức nào.
Theo The Guardian
Ảnh: Omar Ramadan / Pexels
