Đầu tư vào AI vật lý (Physical AI) tại Mỹ đã đạt mức kỷ lục trong quý I/2026, với tổng giá trị khoảng 160 tỷ USD và khoảng 500 giao dịch, theo dữ liệu từ PitchBook. Con số này đánh dấu mức cao nhất từ trước đến nay trên cơ sở hàng quý. Đáng chú ý, xét về giá trị doanh nghiệp của các công ty tư nhân, AI vật lý đã vượt qua fintech để trở thành lĩnh vực lớn thứ hai, chỉ sau AI và phần mềm.

AI vật lý vươn lên vị trí thứ hai về giá trị doanh nghiệp

Theo phân tích của a16z, trong bảng xếp hạng 100 công ty tư nhân hàng đầu Mỹ, giá trị doanh nghiệp của lĩnh vực AI vật lý và robot đã đạt 263 tỷ USD, vượt qua fintech và thanh toán (245 tỷ USD). Lĩnh vực AI và phần mềm đứng đầu với 1.972 tỷ USD. Hai lĩnh vực AI và AI vật lý chiếm tới 80% tổng giá trị doanh nghiệp của top 100. a16z nhận định đây là sự chuyển dịch lớn từ kỹ thuật số sang thế giới vật chất.

Động lực chính: quốc phòng và sự thay đổi tiêu chí đầu tư

Động lực chính thúc đẩy kỷ lục này đến từ lĩnh vực quốc phòng. Trong số ba thương vụ lớn nhất quý, hai thương vụ thuộc về các công ty quốc phòng. Shield AI, chuyên sản xuất drone quân sự tự hành, đã huy động 2 tỷ USD vào tháng 3, với định giá 12,7 tỷ USD, gấp đôi vòng trước. Công ty dự kiến doanh thu năm 2026 đạt hơn 540 triệu USD, tăng hơn 80%. Saronic, phát triển tàu không người lái tự hành, huy động 1,75 tỷ USD với định giá 9,25 tỷ USD. Riêng hai công ty này chiếm hơn 20% tổng đầu tư AI vật lý trong quý.

PitchBook chỉ ra rằng tiêu chí đánh giá của nhà đầu tư đã thay đổi: từ “công nghệ có hoạt động không” sang “có thể sản xuất hàng loạt không, có khách hàng trả tiền không”. Điều này đồng nghĩa với việc AI vật lý đã bước từ giai đoạn thử nghiệm sang giai đoạn thương mại hóa.

Cơ sở hạ tầng dùng chung giữa quốc phòng và dân sự

Các lớp công nghệ của AI vật lý quốc phòng và dân sự gần như chia sẻ chung nền tảng. Lớp mô hình nền tảng (foundation model) như VLA (Vision-Language-Action) cho phép robot điều khiển đa dạng hình dạng. Skild AI, huy động 1,4 tỷ USD vào tháng 1, tuyên bố mô hình “Skild Brain” có thể điều khiển robot hình người, robot bốn chân, cánh tay công nghiệp, v.v. Lớp phần mềm tự hành, như Hivemind của Shield AI, được thiết kế dual-use (lưỡng dụng) cho cả quân sự và thương mại. Lớp mô phỏng (simulation) sử dụng các công cụ như NVIDIA Isaac Lab và Cosmos để huấn luyện mô hình trong môi trường ảo. Lớp linh kiện và chuỗi cung ứng (cảm biến, chip, pin, động cơ) vốn đã dùng chung cho cả hai lĩnh vực.

Triển vọng cho Nhật Bản: thiếu hụt lao động là động lực

Khác với Mỹ, động lực chính cho AI vật lý tại Nhật Bản là tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng trong các lĩnh vực logistics, xây dựng, chăm sóc người già và nông nghiệp. Ngân sách quốc phòng Nhật Bản năm 2026 đạt 9.035,3 tỷ yên (khoảng 60,7 tỷ USD), nhưng chi phí cho hệ thống phòng thủ bờ biển SHIELD chỉ khoảng 100,1 tỷ yên (tương đương 670 triệu USD), quá nhỏ so với quy mô đầu tư tại Mỹ. Tuy nhiên, làn sóng đầu tư từ Mỹ đang làm chín muồi cơ sở hạ tầng công nghệ AI vật lý, tạo điều kiện cho Nhật Bản áp dụng vào giải quyết bài toán thiếu hụt lao động. Cuộc cạnh tranh sẽ chuyển từ sở hữu mô hình sang khả năng tích hợp vào vận hành thực tế, nơi Nhật Bản có lợi thế nhờ hiểu biết sâu về quy trình và văn hóa kinh doanh địa phương.

Ảnh: Leeloo The First / Pexels