Trong bối cảnh AI Trung Quốc nổi tiếng với mức giá thấp, một cuộc họp bị rò rỉ của nhà sáng lập DeepSeek, Liang Wenfeng, đã hé lộ chiến lược đằng sau sự rẻ này. Theo bản ghi âm khoảng 4 giờ được cho là từ cuộc họp với nhà đầu tư vào ngày 20/5/2026, DeepSeek không chạy đua lỗ mà dựa vào ba trụ cột: giá thu hồi vốn trong 10 tháng, tối ưu công nghệ từ mô hình đến phần cứng, và chiến lược mã nguồn mở kết hợp dịch vụ API.

Định giá theo chi phí thiết bị, không theo lợi nhuận tối đa

Liang Wenfeng cho biết DeepSeek đặt giá API dựa trên thời gian thu hồi chi phí mua server là khoảng 10 tháng, thay vì tối đa hóa lợi nhuận. Ông thừa nhận nếu tăng giá lên 1,5-2 lần, lượng token sử dụng sẽ giảm không đáng kể, nhưng công ty chọn không làm vậy. Khi giảm giá một số mô hình xuống còn 1/4, nhân viên đã ăn mừng trên chat nội bộ. Chiến lược này cho thấy ưu tiên của DeepSeek là mở rộng thị phần và duy trì dòng tiền cho R&D, chứ không phải lợi nhuận ngắn hạn.

Công nghệ tối ưu: từ MoE đến FP8

DeepSeek áp dụng loạt kỹ thuật để giảm chi phí vận hành. Mô hình DeepSeek-V3 sử dụng kiến trúc MoE (Mixture of Experts) chỉ kích hoạt phần cần thiết, MLA (Multi-head Latent Attention) giảm bộ nhớ lưu ngữ cảnh, và FP8 (8-bit floating point) để tính toán nhanh hơn. Các tài liệu kỹ thuật cho thấy họ tối ưu đồng bộ từ thiết kế mô hình, phương pháp tính, giao tiếp giữa chip đến chương trình xử lý. Kết quả: tháng 3/2025, chi phí vận hành online của V3 và R1 là 87.072 USD/ngày, nhưng nếu tính giá tiêu chuẩn thì doanh thu lý thuyết đạt 562.027 USD/ngày – gấp 5,45 lần chi phí.

Mã nguồn mở vẫn bán được API

DeepSeek công bố trọng số mô hình dưới dạng open-weight, cho phép tải về miễn phí. Tuy nhiên, Liang Wenfeng lập luận rằng việc tự vận hành model lớn đòi hỏi hàng loạt chip AI, mạng tốc độ cao, điện, làm mát và kỹ sư chuyên nghiệp. Với khối lượng người dùng lớn, DeepSeek có thể tập trung tải lên hạ tầng của mình, tăng tỷ lệ sử dụng server và giảm chi phí trên mỗi token. Nhờ đó, dù model miễn phí, API của họ vẫn cạnh tranh về giá. Ông ước tính doanh thu API hàng năm có thể đạt vài trăm triệu USD, và nếu lên 1 tỷ USD, sẽ đủ trang trải toàn bộ chi phí R&D và đạt dòng tiền dương.

So sánh với Mỹ: văn hóa coi giảm chi phí là công nghệ

Liang Wenfeng cho rằng các công ty Mỹ không ưu tiên giảm chi phí vì họ không cần hạ giá để cạnh tranh. Ngược lại, doanh nghiệp Trung Quốc xem giảm chi phí là thách thức kỹ thuật cốt lõi. Điều này phản ánh trong các ngành như điện tử, pin mặt trời hay xe điện. Sau DeepSeek, các ông lớn Alibaba, ByteDance, Tencent cũng hạ giá model của mình. Lệnh cấm xuất khẩu chip Mỹ vô tình thúc đẩy hiệu quả hơn: Trung Quốc phải tận dụng tối đa chip hạn chế, dẫn đến kỹ thuật nén model và tối ưu suy luận tốt hơn.

Thận trọng với giả thuyết

Tuy nhiên, cần lưu ý bản ghi chưa được xác thực, và lời phát biểu trước nhà đầu tư có thể phóng đại. Giả định thu hồi vốn 10 tháng dựa trên tỷ lệ sử dụng server cao liên tục, không bao gồm điện, nhân công, R&D và dịch vụ miễn phí. Ngoài ra, các công ty như Alibaba, Tencent có mảng cloud và quảng cáo để bù lỗ AI, nên chiến lược của DeepSeek không áp dụng cho toàn bộ Trung Quốc. Dù vậy, bài học từ DeepSeek cho thấy AI giá rẻ không nhất thiết là dumping, mà có thể là kết quả của mô hình kinh doanh lấy giảm chi phí làm trọng tâm công nghệ.

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

Với người dùng và doanh nghiệp Việt Nam, mức giá API của DeepSeek rất hấp dẫn: hiện tại (7/2026), DeepSeek-V4-Flash có giá 0,14 USD/triệu token đầu vào, 0,28 USD/triệu token đầu ra, thậm chí chỉ 0,0028 USD cho đầu vào được lưu đệm. So với các model Mỹ cùng loại (giá cao gấp 20-40 lần), DeepSeek giúp giảm đáng kể chi phí ứng dụng AI, từ chatbot đến phân tích dữ liệu. Điều này đặc biệt ý nghĩa khi nguồn lực công nghệ còn hạn chế, mở ra cơ hội tiếp cận AI tiên tiến với ngân sách thấp.

Ảnh: 水 中和 / Pexels