Tại hội nghị GlobalFact2026 do Mạng lưới Kiểm tra Sự thật Quốc tế (IFCN) tổ chức, các chuyên gia đã chỉ ra hai vấn đề lớn của AI: sự thiếu nhất quán trong câu trả lời và thiên kiến chính trị. Theo báo cáo từ tổ chức kiểm tra sự thật Full Fact (Anh), cùng một câu hỏi (prompt) nhưng AI có thể đưa ra kết quả khác nhau vào những ngày khác nhau, gây khó khăn cho người dùng muốn kiểm chứng thông tin.

Vấn đề: AI trả lời thất thường và thiên vị chính trị

Chris Morris, CEO của Full Fact, và Andrew Dudfield, trưởng bộ phận AI, trình bày kết quả phân tích độc lập về độ tin cậy của AI. Họ phát hiện rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) như Grok (của xAI) và ChatGPT (của OpenAI) thường xuyên thay đổi câu trả lời cho cùng một prompt, ngay cả khi không có thông tin mới. Điều này làm suy yếu khả năng sử dụng AI làm công cụ kiểm tra sự thật đáng tin cậy. Ngoài ra, AI còn thể hiện thiên kiến chính trị, ưu tiên một số quan điểm hoặc đảng phái nhất định, đặc biệt trong các chủ đề nhạy cảm như bầu cử hay chính sách công.

Giải pháp: Dự án Trust Benchmark của Full Fact

Để đối phó, Full Fact đã khởi động dự án "Trust Benchmark" vào tháng 6/2026, với khoản tài trợ 400.000 USD từ Quỹ Patrick J. McGovern (Mỹ). Dự án này nhằm giám sát tính chính xác và minh bạch của các LLM, thiết lập các tiêu chuẩn đánh giá độc lập. Cụ thể, Trust Benchmark sẽ kiểm tra AI trên nhiều tiêu chí: tính nhất quán (cùng prompt cho kết quả giống nhau), tính trung lập chính trị, và khả năng trích dẫn nguồn đáng tin cậy. Kết quả sẽ được công bố công khai để người dùng và nhà phát triển có thể tham khảo.

Cách người dùng phổ thông có thể tự bảo vệ

Để giảm rủi ro từ AI thiên vị hoặc trả lời thất thường, người dùng nên: (1) Luôn kiểm tra chéo thông tin từ AI với nhiều nguồn độc lập, đặc biệt là các trang kiểm tra sự thật uy tín; (2) Sử dụng nhiều AI khác nhau cho cùng một câu hỏi và so sánh kết quả; (3) Đặt câu hỏi cụ thể, yêu cầu AI trích dẫn nguồn và ngày tháng; (4) Cập nhật các báo cáo từ các tổ chức như Full Fact để biết AI nào đáng tin cậy hơn. Full Fact nhấn mạnh rằng, dù AI có tốc độ xử lý nhanh, nhưng con người vẫn cần giữ vai trò kiểm chứng cuối cùng.

Bối cảnh: Full Fact mất nguồn tài trợ lớn và chuyển hướng

Full Fact, thành lập năm 2009, có tổng thu nhập năm 2025 là 3,05 triệu bảng Anh (khoảng 6 tỷ đồng), chủ yếu từ quyên góp cá nhân, quỹ và các công ty công nghệ. Tuy nhiên, vào tháng 10/2025, Google cắt nguồn tài trợ hàng năm hơn 1 triệu bảng, buộc tổ chức này phải sa thải 10 nhân viên và tái cấu trúc hoạt động. Trong bối cảnh chính quyền Trump thứ hai gia tăng áp lực lên hoạt động kiểm tra sự thật, Full Fact quyết định tập trung vào giám sát AI – thứ mà họ gọi là "công cụ kiểm tra sự thật lớn nhất thế giới" về số lượng, nhưng thiếu chính xác. Chris Morris nhận xét: "Về số lượng, Grok hiện có thể được coi là công cụ kiểm tra sự thật lớn nhất thế giới. Chúng tôi không thể cạnh tranh về tốc độ, nhưng có thể theo đuổi độ chính xác cao hơn."

Ảnh: Tara Winstead / Pexels