iPhone 18 thiếu DRAM: hơn 1 tỷ USD chip A20 Pro nằm chờ tại TSMC

Apple đang đối mặt tình trạng iPhone 18 thiếu DRAM (bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động dùng trong điện thoại), khiến khoảng 1 tỷ USD chip A20 Pro đã sản xuất xong phải nằm tồn đọng tại TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company – nhà sản xuất chip bán dẫn theo hợp đồng lớn nhất thế giới). Theo báo cáo hôm 6/8 của nhà phân tích bán dẫn Tim Culpan, tỷ lệ chip đạt yêu cầu của A20 Pro vẫn tốt nhưng các tấm bán dẫn (wafer) hoàn chỉnh đang chất đống trong lúc khâu lắp ráp chờ DRAM; Apple và đối tác vẫn kỳ vọng đáp ứng đợt máy đầu tiên trong tháng 9, nhưng lo ngại là thời gian chờ đặt hàng online và hàng tồn kho tại cửa hàng sau đó.

Tạp chí công nghệ Computerworld gọi tình trạng này là “lá cờ đỏ” cho cả ngành điện tử. Khi Apple, nhà mua linh kiện tiên tiến lớn và tinh vi nhất thế giới, không nhận được linh kiện mình đã đặt hàng, vấn đề nằm ở phía nguồn cung chứ không phải ở kỹ năng thu mua. Khác với câu chuyện thiếu linh kiện thông thường trong một chuỗi cung ứng dài, Apple thiết kế A20 Pro dùng công nghệ đóng gói mô-đun đa chip trên tấm bán dẫn (wafer-level multi-chip module packaging) của TSMC, tích hợp bộ xử lý và bộ nhớ ngay trên cùng một tấm wafer trong cùng giai đoạn sản xuất. Thiết kế này có lợi thế về hiệu năng và tiêu thụ điện năng, nhưng khiến hai phần không thể tách rời: thiếu DRAM thì không thể hoàn tất đóng gói, và những con chip đã hoàn thiện bị mắc kẹt thay vì chỉ làm chậm công đoạn lắp ráp phía sau.

Vì sao iPhone 18 thiếu DRAM?

Cả ba sản phẩm dùng chung điểm nghẽn này là iPhone 18 Pro, iPhone 18 tiêu chuẩn và mẫu iPhone gập mà báo cáo gọi là iPhone Ultra. Các nhà lắp ráp dự kiến tổng sản lượng trọn đời của ba dòng đạt khoảng 200 triệu máy, trong đó iPhone Ultra chiếm dưới 10%. Điều đó có nghĩa toàn bộ đội hình iPhone ra mắt vào mùa thu, không chỉ riêng một mẫu “đỉnh” nào, đều đứng trước điểm nghẽn bộ nhớ.

Nguồn cơn trực tiếp đến từ cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI). Các hãng sản xuất bộ nhớ đang chuyển năng lực sang bộ nhớ băng thông cao (HBM) và DRAM cho trung tâm dữ liệu, nơi có biên lợi nhuận tốt hơn, khiến sản lượng dành cho điện thoại, laptop và máy tính bảng bị thu hẹp. Hãng nghiên cứu TrendForce dự báo giá hợp đồng DRAM thông thường sẽ tăng 13–18% trong quý này, sau khi đã tăng 58–63% ở quý ngay trước đó. Những người mua điện thoại đang phải đấu giá cho cùng số tấm wafer với các trung tâm dữ liệu, và họ thua cuộc.

Vì sao Apple không thể ép được giá DRAM?

Suốt hai thập kỷ, Apple thường chọn một nhà cung cấp thứ hai rồi dùng họ để ép giá nhà cung cấp hiện tại. Chiêu này từng có tác dụng với tấm nền OLED và nhiều linh kiện khác, nhưng năm nay nó sụp đổ ngay trước công chúng. Apple đã dành nhiều tháng kiểm tra DRAM của ChangXin Memory Technologies (CXMT), nhà sản xuất bộ nhớ có sự hậu thuẫn của Chính phủ Trung Quốc, với mục đích rõ ràng là tạo đòn bẩy đàm phán với Samsung và SK Hynix.

Kết quả là CXMT từ chối đóng vai phương án giá rẻ, báo giá cho Apple ngang bằng hoặc cao hơn giá của các hãng Hàn Quốc. Quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ ngăn CXMT tiếp cận kỹ thuật quang khắc cực tím (EUV lithography), khiến hãng cần số tấm wafer khởi đầu nhiều hơn khoảng 30% để có cùng sản lượng, nên không thể phá giá. Trong khi đó, Huawei và Xiaomi đã ký hợp đồng tiêu thụ gần hết công suất của CXMT, vì vậy hãng này không có lý do thương mại nào để phải chiều lòng Apple. Các quy định xuất khẩu viết ra để làm chậm sản xuất bộ nhớ Trung Quốc cuối cùng lại loại bỏ nhà cung cấp duy nhất có thể kìm giá Hàn Quốc, để Apple ngồi vào bàn đàm phán với hai hãng biết rõ Apple không còn nơi nào khác.

Apple trả giá thế nào và ai chịu thiệt hơn?

Tim Cook, CEO Apple, nói với tờ Wall Street Journal hồi tháng 6 rằng việc tăng giá là không thể tránh khỏi và chi phí bộ nhớ lưu trữ đã trở nên “không thể chịu đựng nổi”, điều chưa từng thấy trong hơn 40 năm. Ngay trong tháng đó, Apple tăng giá Mac và iPad. Đến cuộc họp công bố kết quả kinh doanh ngày 30/7, cuộc họp cuối cùng của ông trên cương vị CEO, Cook nói Apple đã “miễn cưỡng tăng giá” và mô tả: “Chúng ta đang ở trong cơn lũ một trăm năm về giá bộ nhớ, với mức tăng theo cấp số nhân”.

Giám đốc tài chính Kevan Parekh cho biết biên lợi nhuận gộp điều chỉnh của Apple giảm từ 49,3% trong tháng 3 xuống 48,1% trong tháng 6, và hãng dự báo quý tháng 9 đạt 46,5%. Chi phí bộ nhớ tăng giải thích nhiều hơn toàn bộ mức suy giảm trong cả hai giai đoạn: mọi đầu vào khác đều diễn biến có lợi cho Apple, nhưng bộ nhớ vẫn kéo chỉ số xuống.

Theo TechInsights, bộ nhớ và lưu trữ chiếm khoảng 9% chi phí linh kiện của iPhone 17 Pro bản 256GB nhưng sẽ chiếm gần 27% trên iPhone 18 Pro. Apple gần như tăng gấp đôi lượng tồn kho lên 11,09 tỷ USD; hãng đang bán nhiều điện thoại hơn bao giờ hết nhưng giữ lại ít tiền hơn trên mỗi đô la, nên đã mua toàn bộ bộ nhớ có thể trước khi giá tiếp tục leo thang.

Apple vẫn còn vài đòn bẩy: ưu tiên bộ nhớ khan hiếm cho bản Pro và Ultra, nơi người mua ít nhạy cảm về giá, để iPhone tiêu chuẩn chờ lâu hơn; thúc đẩy chương trình trả góp và thu cũ đổi mới nhằm biến giá niêm yết cao thành khoản phải trả hàng tháng nhỏ hơn; hoặc chấp nhận hấp thụ một phần chi phí để bảo vệ nhu cầu. Nếu nguồn cung hạn chế đẩy cơ cấu doanh số mùa thu nghiêng về các bản đắt tiền, cơ cấu sản phẩm của Apple sẽ cải thiện ngay đúng lúc mỗi chiếc máy tốn chi phí sản xuất cao hơn. Bán ít máy hơn với giá bán trung bình cao hơn là một mùa ra mắt tệ hơn dự kiến, nhưng vẫn là kết cục tốt hơn nhiều so với những gì cùng cơn sốt này gây ra cho các hãng khác.

Những công ty không có bảng cân đối kế toán dày và sức mạnh định giá như Apple sẽ phải gánh cùng mức chi phí đầu vào mà không có tấm đệm nào. Gartner dự báo phân khúc PC giá dưới 500 USD sẽ biến mất vào năm 2028 vì không còn biên lợi nhuận để hấp thụ giá bộ nhớ. Khảo sát của Global Electronics Association cho thấy 62% nhà sản xuất thiết bị điện tử gặp tình trạng khan hiếm nguồn cung hoặc thời gian giao hàng kéo dài. DigiTimes đưa tin các nhà cung cấp bộ nhớ đã bán hết toàn bộ hạn mức sản lượng năm 2027, đẩy áp lực vượt xa chu kỳ sản phẩm hiện tại. Giá trị thị trường đang dịch chuyển về phía các nhà cung cấp như Micron, Samsung và SK Hynix, những bên có thể định giá khi khách hàng AI và nhà sản xuất thiết bị tiêu dùng đấu giá cho cùng số tấm wafer, và bên trả giá cao hơn là AI.

Apple vừa công bố quý tháng 6 tốt nhất trong lịch sử với doanh thu 109,4 tỷ USD, doanh số iPhone tăng gần 22%, nhưng cổ phiếu giảm khoảng 5% sau hướng dẫn tài chính được đưa ra. Thị trường đã định giá lại biên lợi nhuận. John Ternus sẽ lên làm CEO từ tháng 9, đúng thời điểm iPhone gập xuất xưởng và hóa đơn bộ nhớ đổ về. Con số quyết định sẽ là biên lợi nhuận gộp quý tháng 9 so với mức 46,5% mà Apple đã cam kết. Apple sẽ trả cho bộ nhớ nhiều hơn bất kỳ thời điểm nào trong quá khứ nhưng vẫn kiếm được nhiều tiền hơn trên mỗi chiếc điện thoại so với mọi hãng còn lại. Khoảng cách đó là lý do vì sao thiếu hụt bộ nhớ chỉ là vấn đề đối với Apple, nhưng là mối đe dọa với những doanh nghiệp nhỏ hơn.

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

iPhone là dòng smartphone phổ biến tại Việt Nam, nơi người dùng thường theo dõi sát từng thế hệ máy mới. Trong bối cảnh giá bộ nhớ toàn cầu tăng vọt và Apple đã tăng giá Mac, iPad ngay từ tháng 6, mặt bằng giá iPhone 18 khi về tay người dùng Việt Nam có thể chịu áp lực điều chỉnh, dù mức giá chính thức chưa được công bố. Biên lợi nhuận gộp quý tháng 9 mà Apple sắp công bố sẽ là chỉ báo rõ nhất cho thấy hãng chọn hấp thụ chi phí hay chuyển tiếp sang người mua.

Theo Forbes

Ảnh: Firmbee / Pixabay