Đồng yên Nhật đã chạm mức 162,80 yên đổi 1 USD vào ngày 1/7, mức thấp nhất kể từ tháng 12/1986, tức là 39 năm rưỡi. Sự suy yếu lịch sử của đồng nội tệ đang tạo ra áp lực kép: một mặt hỗ trợ lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu, mặt khác đẩy chi phí nhập khẩu năng lượng và nông sản lên cao, làm trầm trọng thêm lạm phát trong nước.

Gánh nặng lên hộ gia đình: Thêm 1,6 vạn yên mỗi năm

Theo tính toán của Viện Nghiên cứu Tổng hợp Mizuho, nếu tỷ giá duy trì ở mức 1 USD = 162 yên trong một năm, gánh nặng chi phí sinh hoạt trung bình của mỗi hộ gia đình sẽ tăng thêm 15.534 yên so với năm 2025. Mức tăng này không đồng đều giữa các nhóm thu nhập: hộ có thu nhập dưới 3 triệu yên/năm chịu thêm 9.878 yên, trong khi hộ thu nhập trên 10 triệu yên chịu thêm 23.684 yên. Tuy nhiên, xét theo tỷ lệ so với thu nhập, gánh nặng lại lớn hơn đối với nhóm thu nhập thấp.

Doanh nghiệp vừa và nhỏ chịu áp lực kép

Cuộc khảo sát của Teikoku Databank vào tháng 5 cho thấy tỷ giá hối đoái dự kiến trung bình của 2.290 doanh nghiệp cho năm tài khóa 2026 là 147,87 yên/USD, thấp hơn khoảng 14 yên so với tỷ giá thực tế hiện nay. Sự chênh lệch này khiến chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu và hàng hóa tăng vọt, gây khó khăn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn có khả năng chuyển giá yếu. Theo Tokyo Shoko Research, số vụ phá sản do đồng yên yếu trong nửa đầu năm 2026 đã lên tới 45 vụ, gấp 1,3 lần so với cùng kỳ năm trước. Giới phân tích dự báo số vụ phá sản liên quan đến tỷ giá sẽ tiếp tục ở mức cao, đặc biệt trong lĩnh vực bán buôn và bán lẻ.

Lạm phát nhập khẩu lan rộng

Đồng yên yếu cũng đẩy giá thực phẩm và hàng tiêu dùng hàng ngày lên cao. Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) Shinichi Uchida nhận định: “So với trước đây, biến động tỷ giá hiện nay dễ tác động đến giá cả hơn”. Nếu lạm phát nhập khẩu gia tăng, tiêu dùng cá nhân và các hoạt động kinh tế khác sẽ chịu ảnh hưởng tiêu cực. Trong bối cảnh đó, JTB dự báo lượng khách du lịch nước ngoài trong kỳ nghỉ hè sẽ giảm 8,8% do giá nhiên liệu tăng và đồng yên yếu.

Bối cảnh lịch sử và chính sách tiền tệ

Đợt suy yếu hiện tại của đồng yên diễn ra trong bối cảnh trái ngược với năm 1986. Khi đó, sau Thỏa thuận Plaza (1985) nhằm điều chỉnh đồng USD mạnh, đồng yên đã tăng giá mạnh. Nhật Bản khi ấy là nền kinh tế xuất khẩu với các ngành công nghiệp chủ lực như ô tô và thiết bị điện có sức cạnh tranh cao, thặng dư thương mại vượt 13 nghìn tỷ yên, dẫn đến căng thẳng thương mại. Tuy nhiên, kể từ đó, cơ cấu công nghiệp Nhật Bản đã thay đổi sâu sắc với việc chuyển dịch sản xuất ra nước ngoài. Sau khi bong bóng kinh tế vỡ, giảm phát kéo dài, và chính sách nới lỏng tiền tệ “phi thường” của cựu Thống đốc Haruhiko Kuroda đã đẩy nhanh đà suy giảm của đồng yên. Dưới thời Thống đốc Kazuo Ueda, BOJ đang tiến hành bình thường hóa chính sách tiền tệ, nhưng chênh lệch lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ vẫn còn lớn, khiến áp lực mất giá của đồng yên chưa có dấu hiệu dừng lại.

Ảnh: Doquocminhttxvn / Pixabay