Brazil đã bị loại khỏi World Cup 2026 sau thất bại cay đắng trước Na Uy, chính thức khép lại giải đấu với thành tích đáng thất vọng. Đây là lần thứ ba liên tiếp đội tuyển vàng xanh không thể tiến xa, và quan trọng hơn, họ đang trải qua chuỗi 24 năm không vô địch World Cup – kỷ lục dài nhất kể từ lần đầu tiên Pelé và đồng đội giành cúp vào năm 1958. Lần gần nhất Brazil nâng cao chiếc cúp vàng là năm 2002, khi Cafu là đội trưởng cuối cùng làm được điều đó. Nếu không có gì thay đổi, đến năm 2030, Brazil sẽ bước vào kỳ World Cup thứ 28 liên tiếp không có danh hiệu.

Vì sao Brazil mất đi bản sắc? Lối chơi ngẫu hứng không còn đất diễn

Câu chuyện về Garrincha trước trận gặp Liên Xô năm 1958 – khi ông hỏi vui “đã bàn với người Nga chưa?” – là biểu tượng cho tinh thần ngẫu hứng, sáng tạo từng làm nên thương hiệu bóng đá Brazil. Nhưng theo các chuyên gia, thế giới đã thay đổi. “Bóng đá trở thành ngành giải trí lớn của thế kỷ 21, và lối chơi cũng phải thay đổi,” Celso Unzelte, nhà báo kiêm bình luận viên ESPN, nhận định. “Không còn chỗ cho sự ngẫu nhiên. Bóng đá giờ thiên về chiến thuật, thể lực hơn là ngẫu hứng – vốn là điểm mạnh của Brazil.”

Anderson Gurgel, giáo sư báo chí thể thao tại Đại học Mackenzie, cho rằng quan niệm Brazil là cường quốc bóng đá duy nhất cần được xem xét lại. “Có một chút hào quang, lãng mạn hóa trong đó.” Kể từ chức vô địch năm 2002, bốn trong năm kỳ World Cup tiếp theo đã thuộc về các đội châu Âu – nơi các câu lạc bộ có ngân sách gần như vô hạn để đầu tư vào công nghệ, y học thể thao và huấn luyện. “Chỉ tài năng cá nhân thôi là không đủ. Các đội tuyển giờ đây có tổ chức hơn, thể lực tốt hơn và chuẩn bị kỹ lưỡng hơn,” Marcelo Paganini de Toledo, chuyên gia marketing thể thao tại ESPM-SP, nhấn mạnh.

Cuộc khủng hoảng mô hình: Brazil chưa tìm được lối đi riêng

Nhà xã hội học Rogério Baptistini, giáo sư tại Đại học Mackenzie, cho rằng quá trình “cứng hóa” lối chơi Brazil bắt đầu từ những năm 1990. “Thất bại tại World Cup 1990 đánh dấu bước ngoặt. Đến cuối thập kỷ, bóng đá Brazil không còn là không gian thể hiện niềm vui và sự sáng tạo của người dân.” Ông chỉ ra yếu tố thị trường: “Hệ sinh thái từng tạo ra những ngôi sao như Leônidas, Didi, Pelé, Garrincha, Zico từ các bãi đất trống, bãi biển và câu lạc bộ nhà máy đã bị thay thế bởi các lò đào tạo tư nhân, nơi sản xuất cầu thủ hàng hóa để bán. Điều này đã giết chết bản sắc bóng đá Brazil vốn dựa trên kỹ thuật và ngẫu hứng.”

Gurgel nhận xét: “Có một cuộc khủng hoảng mô hình, nhưng nó không phải chưa từng có. Năm 1994, người ta tranh luận nên chơi đẹp hay chơi thực dụng. Giờ đây, để thắng, bạn phải chơi tốt và có kế hoạch lớn hơn. Logic phức tạp hơn trước.” Câu hỏi đặt ra: “Brazil nên chơi thứ bóng đá vui vẻ, nghệ thuật, hay đã đến lúc chuyển sang một thứ bóng đá khác?”

Bóng đá thế giới không còn kẻ ngốc: Sự trỗi dậy của các đội bóng mới

World Cup 2026 có tới 48 đội tham dự, so với chỉ 16 đội năm 1958. Sự gia tăng về số lượng đi kèm với chất lượng đồng đều hơn. “Các đội từng bị xem là yếu giờ đây bắt đầu vươn lên và làm say mê thế giới,” Gurgel nói. Nhật Bản và Mỹ là những ví dụ điển hình. “Bóng đá đã toàn cầu hóa, phương pháp huấn luyện tiến bộ, và hầu hết các đội tuyển lớn đều có cầu thủ chơi ở các giải hàng đầu thế giới. Lợi thế kỹ thuật của Brazil đã giảm đi rất nhiều,” Toledo bổ sung.

Rodrigo Capelo, nhà báo chuyên về kinh doanh thể thao, nhận xét: “Có nhiều đội tuyển cạnh tranh hơn và các khái niệm chiến thuật đã lan rộng khắp thế giới.”

Khoảng cách giữa câu lạc bộ và đội tuyển: Cầu thủ Brazil mất kết nối với màu áo vàng xanh

Vấn đề thiếu gắn kết không chỉ riêng Brazil. Lionel Messi từng bị chỉ trích vì chơi không tốt cho Argentina như ở Barcelona. “Bóng đá là môn đồng đội, và các đội tuyển quốc gia chơi với nhau ít hơn nhiều so với câu lạc bộ,” Unzelte giải thích. “Raphinha chơi tốt hơn nhiều với đồng đội ở Barcelona so với ở đội tuyển Brazil. Điều đó là tự nhiên.”

Toledo nhấn mạnh: “Hiệu suất của một vận động viên phụ thuộc nhiều vào bối cảnh. Ở câu lạc bộ, họ tập luyện hàng ngày, biết rõ mô hình chơi, đồng đội và văn hóa đội bóng. Ở đội tuyển, thời gian chuẩn bị rất ngắn. Ngoài ra, nhiều cầu thủ là ngôi sao ở câu lạc bộ nhưng phải chia sẻ vai trò ở đội tuyển. Tạo ra một đội bóng chiến thắng khác với việc tập hợp những cầu thủ giỏi.”

Nguyên nhân sâu xa nằm ở sự thay đổi của thị trường chuyển nhượng. “Các cầu thủ Brazil ra nước ngoài sớm hơn, khi còn là những cậu bé. Trọng tâm của bóng đá không còn là đội tuyển quốc gia mà là các câu lạc bộ. Các câu lạc bộ hùng mạnh thuê những cầu thủ giỏi nhất và giờ đây mạnh hơn cả đội tuyển, chúng là những đội tuyển đa quốc gia thực sự,” Unzelte nói.

Capelo chỉ ra bước ngoặt: “Trước đây, cầu thủ Brazil ở lại câu lạc bộ trong nước đến 22-24 tuổi rồi mới sang châu Âu. Nhưng thập kỷ qua, các câu lạc bộ châu Âu nhận ra mua cầu thủ đã trưởng thành thì đắt và không phù hợp phương pháp huấn luyện của họ. Họ bắt đầu mua cầu thủ từ 17 tuổi để khi đủ 18 là sang ngay.” Ví dụ điển hình là Vinícius Júnior, được Flamengo bán cho Real Madrid với giá 45 triệu euro khi chưa tròn 17 tuổi. “Cậu ấy trở thành hình mẫu cho cách người châu Âu nhìn nhận cầu thủ Brazil. Kết quả là các tài năng lớn ra đi quá sớm, và chúng ta ngày càng xa rời đội tuyển quốc gia.”

Gurgel bổ sung: “Cầu thủ thậm chí không còn mang bản sắc cầu thủ Brazil nữa. Họ thấm nhuần các giá trị không phải của bóng đá Brazil. Sự đồng cảm ngày càng ít đi.” Trong quá khứ, ngay cả đội hình vô địch năm 2002 với đa số cầu thủ chơi ở nước ngoài vẫn có ký ức tình cảm vì họ từng ghi dấu ấn ở các câu lạc bộ trong nước – như Cafu (São Paulo, Palmeiras) hay Roberto Carlos (Palmeiras). “Người Brazil không còn biết đến các cầu thủ của đội tuyển nữa,” Capelo kết luận.

Theo BBC

Ảnh: Digital Buggu / Pexels