Indonesia đang thực hiện các cải cách thị trường chứng khoán nhằm tăng gấp đôi tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) tối thiểu và tăng cường minh bạch sở hữu, động thái có thể khiến một số công ty hủy niêm yết, các nhà phân tích cảnh báo. Jakarta công bố các cải cách sau khi MSCI, tổ chức xếp hạng chỉ số, hồi tháng 1 cảnh báo có thể hạ cấp Indonesia xuống thị trường cận biên do tỷ lệ free float không đủ và cơ cấu sở hữu thiếu minh bạch. Cảnh báo này đã gây ra làn sóng bán tháo lớn trên thị trường.

Quy định mới về free float và minh bạch sở hữu

Theo quy định mới, các công ty niêm yết phải duy trì tỷ lệ free float tối thiểu 15% tổng số cổ phiếu, tăng từ mức 7,5% hiện tại. Sở Giao dịch Chứng khoán Indonesia và Cơ quan Dịch vụ Tài chính cho các công ty tối đa ba năm để tuân thủ, tùy theo quy mô. Ngoài ra, các quy định về công bố sở hữu cũng được thắt chặt: cổ đông phải báo cáo sở hữu từ mức 1% trở lên, giảm từ ngưỡng 5% trước đây.

Nguy cơ hủy niêm yết và áp lực lên thị trường

Các nhà phân tích cho rằng nhiều công ty sẽ khó đáp ứng yêu cầu mới. Lotte Chemical Titan, thuộc tập đoàn Lotte của Hàn Quốc, hiện có free float chỉ 7,5% và đang xem xét có nên duy trì niêm yết hay không. Solusi Tunas Pratama, công ty cơ sở hạ tầng viễn thông thuộc tập đoàn Djarum, có free float dưới 1%, đã bị đình chỉ giao dịch từ năm ngoái và tuyên bố sẽ hủy niêm yết. Theo dữ liệu sàn giao dịch công bố hồi tháng 5, tính đến cuối tháng 3, chỉ 566 trong số 956 công ty niêm yết có free float trên 15%. Tổng vốn hóa thị trường của các công ty niêm yết là 12.419 nghìn tỷ Rp (699 tỷ USD), với free float trị giá 3.173 nghìn tỷ Rp.

Yanuar Rizky, chuyên gia kinh tế cao cấp tại viện nghiên cứu Bright Institute, nhận định một số công ty sẽ hủy niêm yết thay vì thực hiện các biện pháp cần thiết để tăng free float, trong khi những công ty khác có thể chọn hủy niêm yết để tránh các yêu cầu minh bạch mới. “Chọn lọc tự nhiên sẽ diễn ra, sẽ không còn nhiều cổ phiếu như trước,” Yanuar nói.

Cơ quan Dịch vụ Tài chính hồi tháng 3 dự kiến cổ phiếu trị giá hơn 11,4 tỷ USD sẽ được chào bán ra công chúng do quy định mới. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng thị trường Indonesia không đủ sâu để hấp thụ lượng cổ phiếu giao dịch tăng thêm, có thể gây áp lực giảm giá mạnh lên cổ phiếu.

Rủi ro từ sở hữu danh nghĩa và biến động thị trường

Andre Benas, trưởng bộ phận nghiên cứu tại BCA Sekuritas, cảnh báo nếu không có đủ người mua, các công ty có thể nhờ đến các bên liên quan hoặc chủ sở hữu nắm giữ cổ phiếu để tạo vẻ đáp ứng yêu cầu free float. “Cuối cùng, các công ty sẽ tự hấp thụ, sử dụng các thực thể khác để chia nhỏ cổ phần xuống dưới 1%,” ông nói, thêm rằng đây có thể là “hành vi phổ biến nhất trong tương lai”. Sở hữu danh nghĩa là bất hợp pháp tại Indonesia nếu được dùng để che giấu chủ sở hữu thực sự, nhưng thường được sử dụng để che giấu mức độ sở hữu của cổ đông kiểm soát, tạo ảo giác rằng tỷ lệ cổ phiếu do công chúng nắm giữ lớn hơn.

Sau cảnh báo của MSCI, chính quyền Indonesia cũng nâng giới hạn đầu tư cổ phiếu của các công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí lên 20% tổng tài sản quản lý, từ mức 8%, nhằm hấp thụ nguồn cung cổ phiếu bổ sung. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng thay đổi này có thể gây rủi ro do thị trường chứng khoán biến động mạnh. Dwiwulan, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Indonesia, cho biết việc tăng đầu tư của các công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí sẽ làm tăng rủi ro danh mục đầu tư của họ. “Vì vậy, cần được giám sát chặt chẽ,” bà nói.

Các nhà đầu tư cá nhân, chủ yếu có tầm nhìn ngắn hạn, đóng vai trò lớn trên thị trường chứng khoán Indonesia, đôi khi chiếm hơn 50% giao dịch và góp phần gây ra biến động mạnh. Danantara, quỹ tài sản quốc gia Indonesia, cho biết sẽ tăng đầu tư vào cổ phiếu niêm yết. Chỉ vài ngày sau cảnh báo của MSCI hồi tháng 1, Pandu Sjahrir, giám đốc đầu tư của Danantara, cho biết quỹ sẽ đầu tư ít nhất 7 tỷ USD vốn vào thị trường trái phiếu và cổ phiếu công cộng trong năm 2026, phần lớn tại Indonesia.

Thách thức về thực thi và uy tín thị trường

Các nhà phân tích cho rằng chính quyền Indonesia cần thể hiện cam kết thực thi các yêu cầu minh bạch mới để duy trì uy tín của thị trường chứng khoán. “Nếu không có giám sát chặt chẽ và thực thi pháp luật, hỗn loạn vẫn sẽ xảy ra,” Yanuar từ Bright Institute nói. MSCI hôm thứ Sáu cho biết dòng thông tin trên thị trường Indonesia đã suy giảm. Trong báo cáo khả năng tiếp cận hàng năm cho hàng chục thị trường trên thế giới, MSCI nhấn mạnh các lo ngại về khả năng đầu tư tại Indonesia dựa trên “tính minh bạch hạn chế trong cơ cấu sở hữu cổ phần và hành vi giao dịch phối hợp làm suy yếu quá trình hình thành giá hợp lý”.

Theo Financial Times

Ảnh: sergeitokmakov / Pixabay