Tháng 6/2026 chứng kiến một dị thường thời tiết nổi bật tại Ấn Độ: Rajasthan, bang khô hạn nhất với sa mạc Thar, nhận lượng mưa trên mức bình thường, trong khi Maharashtra – nơi thường là một trong những khu vực hưởng lợi nhiều nhất từ gió mùa – lại đối mặt với thâm hụt mưa đáng kể. Sự tương phản này khiến nông dân, nhà quản lý nước và cả các chuyên gia khí tượng bối rối.

Vì sao Rajasthan mưa nhiều còn Maharashtra khô hạn?

Theo các nhà khí tượng, nguyên nhân chính là do các nhiễu động phương Tây – những hệ thống thời tiết xuất phát từ vùng Địa Trung Hải – tiếp tục ảnh hưởng đến Ấn Độ vào tháng 6, thay vì chỉ hoạt động vào mùa đông như thông thường. Khi các nhiễu động này di chuyển qua miền bắc Ấn Độ, chúng tương tác với hơi ẩm từ biển Ả Rập, gây ra giông bão trên Rajasthan, Punjab, Haryana và các khu vực lân cận. Thay vì đưa mưa vào trung Ấn Độ theo đường truyền thống, một lượng lớn hơi ẩm trong khí quyển đã bị chuyển hướng lên phía bắc.

Đồng thời, nhánh biển Ả Rập của gió mùa tây nam vẫn yếu một cách bất thường. Dòng không khí xích đạo vận chuyển hơi ẩm từ nam Ấn Độ Dương vào biển Ả Rập – vốn được tăng cường bởi Somali Jet – đã không đạt cường độ tối đa. Hình ảnh vệ tinh trong suốt tháng 6 cho thấy thiếu sự phát triển mây sâu liên tục dọc theo bờ biển phía tây, khiến lượng mưa trên khắp Maharashtra ở dưới mức bình thường.

Vai trò của rãnh gió mùa và không khí khô

Một yếu tố khác là vị trí của rãnh gió mùa – một vùng áp thấp kéo dài qua miền bắc Ấn Độ, hoạt động như đường ray dẫn hướng các hệ thống mang mưa. Trong mùa gió mùa hoạt động mạnh, rãnh này thường nằm gần trung Ấn Độ, giúp phân phối mưa cho Maharashtra, Madhya Pradesh, Chhattisgarh và miền đông. Năm nay, dưới ảnh hưởng của các nhiễu động phương Tây, rãnh thường xuyên dịch chuyển lên phía bắc, khiến mưa tập trung ở chân đồi Himalaya, Punjab, Haryana và Rajasthan, trong khi trung Ấn Độ bị đối lưu kìm hãm và ít hệ thống mang mưa hơn.

Vấn đề càng trầm trọng hơn do sự xâm nhập lặp đi lặp lại của không khí khô vào trung Ấn Độ. Các nhà khí tượng quan sát thấy những vùng không khí khô ở tầng giữa đẩy vào khu vực gió mùa từ phía tây bắc, hoạt động như một cái nắp ngăn giông bão phát triển thành các hệ thống mưa lớn. Hình ảnh vệ tinh trong hai tuần qua thường xuyên cho thấy các vùng không mây rộng lớn trải dài qua Maharashtra, Gujarat và Madhya Pradesh, trong khi các hệ thống mây hoạt động tập trung xa hơn về phía bắc.

Tác động đến nông nghiệp và đô thị

Maharashtra là một trong những bang nông nghiệp quan trọng nhất của Ấn Độ, sản xuất mía, bông, đậu nành và các loại đậu. Mưa chậm hoặc thiếu hụt có thể ảnh hưởng đến việc gieo trồng, giảm độ ẩm đất và gia tăng phụ thuộc vào thủy lợi. Mumbai đã áp dụng các biện pháp quản lý nước sau khi mùa gió mùa khởi đầu chậm chạp, cho thấy sự thiếu hụt mưa nhanh chóng chuyển thành lo ngại về an ninh nước.

Trong khi đó, lượng mưa dư thừa ở Rajasthan cũng không hoàn toàn là tin tốt. Mưa lớn trước mùa và đầu mùa gió mùa có thể làm tăng nguy cơ lũ lụt ở những khu vực có cơ sở hạ tầng thoát nước hạn chế và hệ sinh thái sa mạc dễ tổn thương.

Dấu hiệu của biến đổi khí hậu?

Các nhà khoa học khí hậu cảnh báo không nên quy kết một mùa duy nhất cho biến đổi khí hậu, nhưng xu hướng rộng hơn rất khó bỏ qua. Nghiên cứu trong thập kỷ qua cho thấy các mô hình mưa trên khắp Ấn Độ ngày càng thất thường: các đợt khô hạn kéo dài bị ngắt quãng bởi những trận mưa dữ dội. Các khu vực gió mùa truyền thống chứng kiến sự biến động lớn hơn, trong khi các sự kiện mưa cực đoan trở nên phổ biến hơn ở tây bắc Ấn Độ. Sự kỳ lạ của một Rajasthan ẩm ướt và một Maharashtra khô hạn có thể không chỉ là một sự tò mò theo mùa, mà là dấu hiệu cho thấy địa lý gió mùa của Ấn Độ đang thay đổi, khiến các mô hình thời tiết mà hàng triệu nông dân, thành phố và doanh nghiệp phụ thuộc trở nên khó dự đoán hơn bao giờ hết.

Theo India Today

Ảnh: Down2Wild / Pixabay