Theo số liệu mới nhất từ Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR), năm 2025 có gần 15 triệu người di tản hồi hương, mức cao nhất từng được ghi nhận. Trong đó, 10,3 triệu người di cư nội địa (IDP) trở về nhà trong nước, và 4,36 triệu người tị nạn – gần gấp ba so với năm 2024 – hồi hương từ nước ngoài. Dù vậy, con số này chỉ chiếm 12% tổng số 117,8 triệu người đang bị buộc phải di tản trên toàn cầu.

Ai đang trở về và điều kiện ra sao?

Gần 98% trong số 4,36 triệu người tị nạn hồi hương năm 2025 tập trung về 5 quốc gia: Afghanistan (1,95 triệu), Syria (1,34 triệu), Sudan (651.500), Nam Sudan (199.300) và Ukraine (139.300). UNHCR cảnh báo nhiều người trở về trong bối cảnh bạo lực và bất ổn, thiếu cơ sở hạ tầng và dịch vụ cơ bản.

Hiam, 37 tuổi, trở về Syria sau hơn một thập kỷ sống ở nước ngoài, chia sẻ: "Trở về thật đẹp theo nghĩa được về lại quê hương, nhưng rất kiệt quệ về thể chất, tinh thần, tài chính và tâm lý, bởi mọi thứ đã thay đổi." Cô là một trong hơn 3 triệu người di tản trở về Syria kể từ khi chế độ al-Assad sụp đổ năm 2024.

Afghanistan: Làn sóng hồi hương lớn và khó khăn

Gần 2 triệu người Afghanistan hồi hương năm 2025, một trong những cuộc di cư ồ ạt và đột ngột nhất lịch sử gần đây. Hầu hết không có nhiều lựa chọn do chính sách hạn chế của Iran và Pakistan – nơi hàng triệu người Afghanistan đã sống nhiều thập kỷ. Maryam, 30 tuổi, góa phụ trở về Afghanistan cùng hai con trai sau 6 năm ở Iran, nói: "Giờ tôi không có gì – không việc làm, không nhà cửa, không ai để nhờ cậy." Theo UNHCR, 80% hộ gia đình người Afghanistan hồi hương bỏ bữa một ngày, hơn một phần ba không thể tiếp cận dịch vụ y tế. Tính đến tháng 5/2026, ước tính 678.500 người đã hồi hương trong 5 tháng đầu năm, một phần do chiến tranh Mỹ-Israel với Iran.

Syria: Hồi hương trong cảnh đổ nát

Khoảng 1,3 triệu người Syria hồi hương năm 2025, gần gấp ba năm trước, cùng 2 triệu IDP trở về nhà, giảm dân số tị nạn Syria toàn cầu từ 6 triệu xuống 4,9 triệu. Hiam cho biết lý do chính là chi phí sinh hoạt cao ở nước sở tại. "Chúng tôi trở về Syria, tạ ơn Chúa, nhưng ban đầu rất khó khăn vì không tìm thấy nhà cửa hay bất cứ thứ gì. Syria bây giờ hoàn toàn khác khi chúng tôi rời đi." Theo UNHCR, hơn 70% người hồi hương ghi nhận cải thiện về an ninh và tự do đi lại, và gần 3/4 người tị nạn Syria ở nước ngoài cho biết cuối cùng họ muốn trở về. Tính đến giữa tháng 5/2026, 549.800 người Syria đã hồi hương, chủ yếu do điều kiện tồi tệ ở Lebanon.

Sudan và các điểm nóng khác

Năm 2025, 651.000 người tị nạn và 2,9 triệu IDP trở về Sudan, chủ yếu từ Ai Cập (405.700) và Nam Sudan (208.700). Ansam Rustom, cùng gia đình rời Khartoum sau khi chiến tranh bùng phát tháng 4/2023, kể: "Sau ba năm, chúng tôi quyết định trở về. Quyết định không hề dễ dàng, mà do hoàn cảnh gia đình rất khó khăn." UNHCR cho biết các dịch vụ cơ bản ở Gezira, Sennar và Khartoum bị xuống cấp nghiêm trọng, còn bom mìn chưa nổ gây ô nhiễm khu vực. Tại Ukraine, 579.000 IDP trở về nơi xuất xứ trong năm 2025, trong khi 3,7 triệu người vẫn còn di tản nội địa.

Bức tranh toàn cảnh về di tản toàn cầu

Tính đến cuối năm 2025, tổng số 117,8 triệu người bị buộc phải di tản, tương đương dân số Ai Cập, Philippines hoặc CHDC Congo, bao gồm: 68,6 triệu IDP, 28,5 triệu người tị nạn theo UNHCR, 9 triệu người xin tị nạn, 7,2 triệu người cần bảo vệ quốc tế và 6 triệu người Palestine dưới sự bảo trợ của UNRWA. Lần đầu tiên sau 10 năm, số người di tản giảm, nhờ làn sóng hồi hương quy mô lớn. Tuy nhiên, UNHCR cảnh báo điều kiện hồi hương còn xa lý tưởng, nhiều người trở về nơi vẫn còn bạo lực và bất ổn.

Theo Al Jazeera

Ảnh: _Alicja_ / Pixabay