Các quốc gia châu Phi và Caribe đã chính thức kêu gọi một lời xin lỗi chính thức và bồi thường từ những quốc gia từng hưởng lợi từ buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương. Yêu cầu này được đưa ra sau hội nghị ba ngày tại Ghana, nơi các nhà lãnh đạo thảo luận về việc thúc đẩy công lý bồi thường.

Kế hoạch bồi thường 19 điểm

Một kế hoạch bồi thường gồm 19 điểm đã được thông qua tại hội nghị “Next Steps” ở thủ đô Accra của Ghana. Kế hoạch kêu gọi xóa nợ toàn diện, hoàn trả tài sản văn hóa bị cướp bóc, và thành lập quỹ bồi thường toàn cầu, mặc dù không nêu rõ số tiền cụ thể. Kế hoạch cũng đề cập đến tác động không cân xứng của chế độ nô lệ đối với phụ nữ và trẻ em gái châu Phi.

Lời kêu gọi xin lỗi vô điều kiện

Các nhà lãnh đạo hội nghị cũng kêu gọi các quốc gia từng tham gia buôn bán nô lệ đưa ra lời xin lỗi “đầy đủ, chính thức và vô điều kiện”. Tổng thống Ghana John Dramani Mahama phát biểu trước các đại biểu: “Lịch sử không bắt chúng ta thừa hưởng tội lỗi, nhưng bắt chúng ta thừa hưởng trách nhiệm”.

Phản ứng từ Pháp và các nước khác

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng gửi thông điệp ảo tới hội nghị, thừa nhận những người bị bắt làm nô lệ đã bị “phi nhân tính hóa và đối xử như hàng hóa”. Tuy nhiên, ông cảnh báo không nên giảm bồi thường cho chế độ nô lệ chỉ thành bồi thường tài chính đơn thuần, nói rằng chúng không nên được xem như “tấm séc viết ra để kết thúc câu chuyện”.

Nghị quyết của Liên Hợp Quốc

Trước đó, vào tháng 3, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua một nghị quyết mang tính bước ngoặt, công nhận buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương là “tội ác chống lại loài người nghiêm trọng nhất” và kêu gọi các quốc gia thành viên đóng góp vào quỹ bồi thường. Nghị quyết nhận được 123 phiếu thuận, 3 phiếu chống từ Mỹ, Israel và Argentina, cùng 52 quốc gia bỏ phiếu trắng, bao gồm Anh và các nước thành viên EU. Không giống như nghị quyết của Hội đồng Bảo an, nghị quyết của Đại hội đồng không có tính ràng buộc pháp lý.

Lập trường của Anh và Mỹ

Anh từ lâu đã bác bỏ các yêu cầu bồi thường, cho rằng các thể chế ngày nay không thể chịu trách nhiệm cho những sai trái trong quá khứ. Đại sứ Anh tại Liên Hợp Quốc James Kariuki từng nói: “Không có tập hợp tàn bạo nào nên được coi là quan trọng hơn hay ít hơn so với tập hợp khác”. Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc cũng tuyên bố nước này không “công nhận quyền pháp lý đối với bồi thường cho những sai trái lịch sử vốn không bất hợp pháp theo luật quốc tế vào thời điểm chúng xảy ra”. Ông nói thêm rằng nghị quyết của Liên Hợp Quốc không rõ “ai sẽ là người nhận 'công lý bồi thường'”.

Bối cảnh lịch sử

Khoảng 12-15 triệu đàn ông, phụ nữ và trẻ em châu Phi đã bị bắt cóc và buôn bán sang châu Mỹ để làm nô lệ từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 19. Chưa có quốc gia nào từng trả bồi thường cho hậu duệ của những người châu Phi bị bắt làm nô lệ hoặc các quốc gia châu Phi, Caribe và Mỹ Latinh bị ảnh hưởng. Phần lớn các khoản bồi thường do chính phủ chi trả dưới hình thức đền bù cho chủ nô vào thế kỷ 19, thay vì cho những người từng bị bắt làm nô lệ. Ví dụ, vào những năm 1830, sau khi bãi bỏ chế độ nô lệ, Anh đã trả cho các chủ nô số tiền tương đương hơn 21 tỷ USD (16 tỷ bảng) theo giá trị ngày nay.

Theo BBC

Ảnh: Rosy_Photo / Pixabay