Các vụ bạo loạn nhằm vào người nhập cư tại Belfast, Bắc Ireland hồi đầu tháng 6/2026 đặt ra câu hỏi liệu mạng lưới các nhóm thanh niên tân phát xít, được gọi là 'active clubs', có vai trò tổ chức hay kích động bạo lực hay không. Sự việc bắt nguồn từ vụ đâm dao ngày 8/6 nhằm vào Stephen Ogilvie, 44 tuổi, bởi một người đàn ông Sudan 30 tuổi đang xin tị nạn tại Anh. Nạn nhân sống sót nhưng bị thương nặng; nghi phạm bị buộc tội cố ý giết người. Vụ việc gây ra các cuộc biểu tình bạo lực, trong đó đám đông đeo mặt nạ chống nhập cư đốt xe và nhà cửa tại các khu dân cư chủ yếu là người dân tộc thiểu số.

Active clubs là gì và tại sao bị nghi ngờ?

Active clubs là các nhóm thanh niên tân phát xít đang phát triển mạnh ở Tây Âu và Mỹ trong những năm gần đây. Chúng hoạt động địa phương nhưng có liên kết xuyên quốc gia qua nền tảng kỹ thuật số và hội nghị, xoay quanh sở thích chung là tập luyện võ thuật tổng hợp (MMA). Theo Michael Colborne, nhà báo và nhà nghiên cứu của Bellingcat, 'mục đích tham gia thể thao chiến đấu của họ không phải để rèn luyện sức khỏe hay tự vệ, mà là chuẩn bị cho bạo lực chính trị'.

Các tài khoản mạng xã hội của active clubs đã đăng tải nhiều nội dung trước và sau cuộc bạo loạn, khiến tạp chí Wired đưa tin rằng chúng có thể đã giúp dàn xếp hoặc kích động các cuộc tấn công. Nếu đúng, đây sẽ là sự leo thang đáng kể trong hoạt động công khai của các nhóm này. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia hoài nghi về mức độ ảnh hưởng của chúng.

Bằng chứng từ các kênh Telegram và Substack

Tài khoản Telegram của một nhóm tân phát xít ở Bắc Ireland có tên Ulster Youth Club đã chia sẻ bài đăng kêu gọi đàn ông da trắng hành động chống lại người không phải da trắng, với nội dung 'khiến chúng khiếp sợ vì bị mắc kẹt trên hòn đảo này với các ngươi'. Sáng sau vụ đâm, vài giờ trước khi bạo loạn nổ ra, tài khoản này khuyên những người 'đi tuần' không mang điện thoại thông minh, đồng hồ thông minh, đội mũ, đeo găng và che hình xăm.

Sau bạo loạn, một tài khoản Substack liên quan đến phong trào active club đã đăng bài phân tích chi tiết về chiến thuật an ninh tác chiến của đám đông, khen ngợi những người đã 'khám xét điện thoại' của các 'nhà quay phim cơ hội' để tránh bị nhận dạng. Tài khoản Ulster Youth Club cũng tuyên bố 'các nhà báo công dân' không được chào đón trong các bài đăng về chuẩn bị hành động đường phố. Colborne nhận định đây là cách 'đóng khung rõ ràng cho khán giả cực hữu về cách thực hiện bạo lực'.

Những yếu tố khác thúc đẩy bạo lực

Dù vậy, chưa có xác nhận nào về việc người liên quan đến active clubs có mặt trên đường phố ngày 9/6. Các chuyên gia cho rằng các yếu tố dẫn đến sự huy động nhanh chóng là dấu hiệu của một môi trường đã phát triển từ lâu. Sid Venkataramakrishnan, nhà phân tích tại Viện Đối thoại Chiến lược (ISD), lưu ý: 'Bắc Ireland, Belfast có lịch sử bạo lực giáo phái và các nhóm trung thành (Loyalist) từng tham gia tấn công bạo lực. Thật khó để quy kết cụ thể cho active clubs'.

Các cuộc biểu tình chống nhập cư bạo lực đã trở thành hiện tượng mùa hè hàng năm ở Bắc Ireland. Tháng 8/2024, Belfast là một trong nhiều địa điểm ở Anh xảy ra bạo loạn sau vụ giết ba bé gái tại Southampton. Tháng 8/2025, một vụ tấn công tình dục bị cáo buộc ở Ballymena dẫn đến các cuộc tấn công nhằm vào người Roma và buộc hàng trăm người phải rời bỏ thị trấn. Trong mỗi vụ, các nhân vật cực hữu có ảnh hưởng ở Anh và Mỹ, như tỷ phú Elon Musk, đã lợi dụng để khuếch đại thông điệp trục xuất hàng loạt người không phải da trắng.

Vai trò của mạng xã hội và cựu chiến binh bán quân sự

Venkataramakrishnan cho biết cơ sở hạ tầng của phe cực hữu ở Anh đã trở nên 'thiên về hành động nhanh chóng, cả trực tuyến và ngoại tuyến'. Một đại diện của Dự án Giải trình (Accountability Project), nhóm tình nguyện giám sát mạng chống nhập cư trên Facebook, cho biết có những thành viên trong mạng lưới chống nhập cư ở Bắc Ireland tự nhận là cựu tù nhân trung thành (Loyalist). Tuy nhiên, độ tuổi của các cựu chiến binh bán quân sự lớn hơn nhiều so với những người trẻ đeo mặt nạ trong các vụ đốt phá gần đây.

Đại diện này nghi ngờ những thanh niên đó liên lạc qua các ứng dụng nhắn tin kín như Signal, WhatsApp hoặc Telegram. Bà đặt câu hỏi: 'Liệu họ có kết nối với các nhóm bán quân sự không? Mối liên kết giữa mạng lưới trên Facebook và hệ thống liên lạc kín dùng để huy động giới trẻ là gì?' Cảnh sát Bắc Ireland đang tiếp tục điều tra và sẽ rất quan tâm đến việc tìm ra câu trả lời.

Theo NPR

Ảnh: Sunan Kasurjaga / Pexels