NATO khẳng định chi tiêu quốc phòng kỷ lục khi Mỹ có kế hoạch rút quân khỏi châu Âu

Tổng thư ký NATO Mark Rutte sẽ chủ trì hội nghị thượng đỉnh tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) trong tuần này, được đánh giá là một trong những hội nghị quan trọng nhất trong lịch sử tổ chức, với các cam kết chi tiêu quốc phòng kỷ lục từ châu Âu và Canada. Theo Euronews, hội nghị đánh dấu sự khởi đầu của quá trình 'châu Âu hóa NATO', khi 32 nguyên thủ quốc gia thành viên tập trung tại thủ đô Thổ Nhĩ Kỳ để thảo luận về việc chuyển đổi các khoản chi tiêu lịch sử thành năng lực phù hợp với chiến tranh hiện đại.

Bối cảnh căng thẳng và yếu tố Trump

Chỉ 6 tháng trước, các đồng minh từng coi trọng lời đe dọa của Washington về việc 'chiếm' Greenland – lãnh thổ bán tự trị của Đan Mạch, một thành viên NATO. Kể từ đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ sự phẫn nộ vì các đồng minh 'bỏ rơi' Mỹ trong cuộc chiến với Iran. Tây Ban Nha và Ý từ chối cho Mỹ sử dụng căn cứ quân sự, trong khi Đức và cuối cùng là Anh đồng ý một số quyền. Trump đã chỉ trích chính phủ châu Âu là 'những kẻ hèn nhát' và tuyên bố liên minh là 'con hổ giấy'.

Một nhà ngoại giao NATO giấu tên cho biết hội nghị diễn ra trong bối cảnh 'biến động' kéo dài nhiều tháng. Nỗ lực của Rutte nhằm thể hiện sự đoàn kết và sức mạnh trong kỷ nguyên 'NATO 3.0' bị che phủ bởi bóng ma Mỹ rút khỏi an ninh châu Âu.

Mỹ rút quân và NATO 3.0

Quá trình chuyển đổi sang NATO 3.0 – thuật ngữ do chính quyền Trump đưa ra, mô tả sự chuyển dịch sang liên minh do châu Âu dẫn dắt mà không phụ thuộc vào hỗ trợ quân sự thông thường từ Mỹ – đã bắt đầu. Trong những tuần gần đây, Mỹ thông báo rút các tài sản khỏi cấu trúc an ninh châu Âu. Tháng trước, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth công bố đánh giá lại lực lượng Mỹ tại châu Âu (hiện khoảng 80.000 quân) với mục tiêu giảm quân số. Lầu Năm Góc cũng cắt giảm đáng kể năng lực quân sự đóng góp cho liên minh trong thời chiến, bao gồm máy bay ném bom tầm xa, tàu ngầm mang tên lửa hành trình và máy bay chiến đấu, buộc châu Âu phải lấp đầy khoảng trống.

Cam kết chi tiêu kỷ lục

Tại diễn đàn quốc phòng NATO hôm thứ Ba, các đồng minh sẽ công bố hàng loạt thỏa thuận với các công ty vũ khí nhằm đáp ứng yêu cầu của Rutte và Mỹ về việc chuyển gánh nặng an ninh cho châu Âu. Rutte sẽ nhấn mạnh rằng các đối thủ như Nga, Trung Quốc và Iran đang sản xuất vũ khí với tốc độ nhanh, đòi hỏi ngành công nghiệp NATO phải theo kịp bằng các nhà máy mới, chuỗi cung ứng mạnh hơn và đổi mới sáng tạo.

Theo Euronews, hai trong số các hợp đồng dự kiến được công bố bao gồm: hợp đồng trị giá hơn 1 tỷ USD (880 triệu euro) cho 200 tên lửa Patriot cho Ba Lan, và thỏa thuận 1,15 tỷ USD (1 tỷ euro) cho đạn pháo dẫn đường chính xác. Các hợp đồng khác trị giá 12,8 tỷ USD bao gồm hệ thống liên lạc vệ tinh Bắc Cực cùng các hệ thống GlobalEye, Airbus và Triton.

Rutte sẽ chỉ ra mức tăng 139 tỷ USD chi tiêu quốc phòng cốt lõi bổ sung của châu Âu và Canada chỉ trong năm ngoái, tương đương mức tăng 20%. Ông cũng sẽ đề cập đến 'nghìn tỷ của Trump' – khoản đầu tư khổng lồ vào quốc phòng của châu Âu và Canada 'kể từ nhiệm kỳ Trump đầu tiên', ngụ ý rằng mức tăng này là kết quả trực tiếp từ áp lực của Trump.

Thách thức về năng lực và đổi mới

Fabrice Pothier, CEO của Rasmussen Global, nhận định vấn đề không phải là tiền, vì các đồng minh đã cam kết chi 5% GDP cho quốc phòng vào năm 2035. Vấn đề là chính phủ và ngành công nghiệp vẫn chưa chứng minh được sự sẵn sàng chấp nhận rủi ro hay sản xuất những gì cần thiết cho các chiến trường đang phát triển. Ông chỉ ra rằng một số nhà sản xuất quốc phòng ở Đức, Pháp và Tây Ban Nha 'ngồi thoải mái với các hợp đồng quốc gia và không thực sự bước ra khỏi vùng an toàn', sản xuất các hệ thống quá phức tạp để có thể sản xuất nhanh chóng và đáp ứng nhu cầu hiện tại.

Cựu đại sứ Mỹ tại NATO Kurt Volker cho rằng liên minh cần học hỏi từ Ukraine về các giải pháp sáng tạo, hiệu quả về chi phí. Mỹ đã đốt hàng tỷ USD cho hệ thống phòng không Patriot đắt đỏ ở Iran, thường đối phó với các máy bay không người lái Shahed rẻ hơn nhiều. Volker nói: 'Ukraine đã phát triển các hệ thống công nghệ cao, chi phí thấp rất hiệu quả. Ví dụ, một tên lửa Patriot tiêu tốn 1 triệu USD để bắn hạ một máy bay không người lái trị giá 30.000 USD. Đó là một vị thế không bền vững.'

Lịch trình rút gọn và cam kết Điều 5

Thời gian dành cho thảo luận chính trị tại hội nghị năm nay được rút ngắn, và toàn bộ lịch trình (bao gồm diễn đàn công nghiệp) được thu nhỏ xuống còn hai ngày ngắn hơn. Được cho là nhằm giữ sự quan tâm của Trump và khiến ông sẵn sàng tham dự hơn. Trump từng nói với các phóng viên tại Nhà Trắng hồi tháng 6 rằng ông chỉ tham dự hội nghị vì Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan là chủ nhà. Ông nói: 'Nếu hội nghị không diễn ra ở Thổ Nhĩ Kỳ, tôi không nghĩ mình sẽ đến.' Việc rút ngắn lịch trình cũng nhằm giảm thiểu nguy cơ đối đầu hoặc tuyên bố khó xử từ Trump, gây tổn hại thêm cho liên minh.

Tuy nhiên, Mỹ dường như đã cam kết 'không thể lay chuyển' đối với Điều 5 – điều khoản phòng thủ tập thể nền tảng của NATO. Bản dự thảo cuối cùng của tuyên bố hội nghị, được Euronews xem, bao gồm tuyên bố về hiệu lực này với sự chấp thuận của tất cả 32 đồng minh. Tuy nhiên, dự thảo có thể thay đổi và cần được các nhà lãnh đạo tại Ankara thông qua – và Trump thường xuyên đặt dấu hỏi về cam kết phòng thủ tập thể của mình.

Theo Euronews

Ảnh: DigitalDDay / Pixabay