Tạp chí Newsweek mới đây đăng bài phân tích của phóng viên Tom O'Connor về máy bay không người lái Shahed-136 của Iran, mô tả đây là loại đạn dược tuần tra hay "drone cảm tử" đã thay đổi căn bản các phương trình tác chiến. Với chi phí sản xuất chỉ từ 20.000 đến 50.000 USD, thậm chí có thể thấp tới 7.000 USD, Shahed-136 đối đầu với các tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD mỗi quả, tạo ra sự chênh lệch chi phí khổng lồ.

Bí quyết thành công: Sự đơn giản và sản xuất hàng loạt

Theo chuyên gia Akram Kharif, thành công của Shahed không nằm ở độ phức tạp kỹ thuật mà ở sự đơn giản và khả năng sản xuất với số lượng lớn. Điều này cho phép Iran và Nga tràn ngập hệ thống phòng không đối phương bằng các bầy drone giá rẻ, buộc đối thủ phải tiêu hao đạn dược đắt tiền để đánh chặn. Nhà nghiên cứu Stephen Feldstein cho biết Iran buộc phải tìm kiếm giải pháp thay thế chi phí thấp sau khi mất khả năng bảo dưỡng các hệ thống quân sự Mỹ có trước Cách mạng Hồi giáo, dẫn đến chiến lược đổi mới dần dần và sản xuất nội địa.

Nguồn gốc và quá trình phát triển

Bài báo truy nguyên nguồn gốc của Shahed từ các dự án phương Tây thời Chiến tranh Lạnh, đặc biệt là dự án "DAR" của Đức, sau đó Israel phát triển thành drone "Harpy". Iran đã thiết kế lại ý tưởng, thay thế hệ thống dẫn đường chống radar bằng hệ thống định vị vệ tinh, đồng thời tăng kích thước và tầm hoạt động để tạo ra Shahed-136. Sự phát triển này không đến từ ưu thế công nghệ mà là phản ứng trước các lệnh trừng phạt quốc tế và Chiến tranh Iran-Iraq những năm 1980, thúc đẩy Tehran đầu tư vào các chương trình drone và tên lửa đạn đạo nội địa sử dụng linh kiện thương mại có sẵn.

Tác động chiến lược và tương lai

Cuộc chiến ở Ukraine được xem là bước ngoặt lớn nhất đưa Shahed trở nên nổi tiếng, khi Nga sử dụng phiên bản nội địa "Geran" với mật độ cao nhằm vào các mục tiêu Ukraine. Iran cũng tiếp tục phát triển các mẫu mới và sử dụng chúng trong các cuộc đối đầu với Israel cũng như trong chiến tranh Mỹ-Israel nhằm vào Iran. Sự hiệu quả của Shahed đã khiến nhiều nước tìm cách sao chép hoặc xin giấy phép sản xuất, cho thấy khái niệm "vũ khí rẻ tiền, tác động cao" đã trở thành một trong những đặc điểm nổi bật của chiến tranh thế kỷ 21. Tuy nhiên, các chuyên gia dự báo ưu thế của Shahed có thể không kéo dài, khi công nghệ tác chiến điện tử và hệ thống phòng không phát triển nhanh chóng, tạo ra cuộc chạy đua liên tục giữa phương tiện tấn công và phòng thủ.

Ảnh: lukasbieri / Pixabay